Mẹ đi kèm con trong một khoá học ngắn hạn ở nước ngoài có ba việc chính: giữ cho con ăn ngủ đều và khoẻ, làm cầu nối với trường khi cần, và lùi lại đủ xa để con tự sống phần ngày của mình ở lớp và với bạn. Việc thứ ba khó nhất. Phần lớn chuyến đi kèm không như mong đợi không phải vì mẹ thiếu chăm sóc, mà vì mẹ có mặt ở quá nhiều chỗ: chờ ở cổng trường, nhắn tin cho giáo viên mỗi ngày, hỏi con từng câu một khi đón về.
Bài này viết cho người đi kèm, thường là mẹ nhưng cũng có thể là bố, ông bà hay một người thân. Bài đi qua vai trò nên nhận, những ranh giới nên giữ với trường và với con, một ngày điển hình của người đi kèm, những việc nên chuẩn bị cho chính mình, và cách đọc tín hiệu để biết lúc nào nên bước vào, lúc nào nên đứng ngoài.
Ba vai người đi kèm nên nhận
Người giữ nhịp sống. Ở một nơi mới, con dễ ngủ muộn vì phấn khích, ăn ít vì món lạ, uống ít nước vì quên. Mẹ giữ giờ ngủ, bữa sáng và chai nước mỗi ngày. Những việc nhỏ ấy quyết định con có đủ sức theo lớp từ tuần thứ hai trở đi hay không, khi cảm giác mới mẻ đã qua và mệt mỏi bắt đầu dồn lại.
Người liên lạc với trường khi thật cần. Con ốm, con cần đổi lớp vì quá sức, con kể chuyện bị trêu nhiều lần. Đó là những việc mẹ nói với người phụ trách học vụ hoặc người phụ trách học sinh, không phải với giáo viên đứng lớp lúc tan học. Những chuyện nhỏ như con quên bút, con không thích một món ăn, cứ để con tự nói.
Người nghe vào cuối ngày. Lúc đón con hoặc lúc ăn tối, con cần một người nghe kể chứ không cần một người phỏng vấn. Mẹ hỏi một câu mở, để con kể theo ý con, và giữ lời khuyên lại cho đến khi con hỏi. Trẻ kể nhiều nhất khi không bị dồn câu hỏi.
Vai không nên nhận: trợ giảng riêng. Ngồi kèm con làm bài mỗi tối, dịch hộ con bài đọc, luyện lại cả buổi những gì con đã học trên lớp biến kỳ học thành một học kỳ phụ ở nhà. Con cần buổi tối để nghỉ và để bộ não sắp xếp lại những gì đã nghe cả ngày.
Ranh giới với trường: đâu là phần của mẹ
Trường dạy học sinh của họ hằng ngày với một khung quy trình riêng: xếp lớp, đổi lớp, báo cáo tiến bộ, xử lý sự cố. Khi phụ huynh có mặt tại chỗ, có cám dỗ đi vòng qua quy trình đó, chẳng hạn nhờ giáo viên đứng lớp gửi ảnh con mỗi ngày, xin vào dự giờ, hay đề nghị đổi bạn ngồi cạnh. Mỗi việc có vẻ nhỏ, nhưng cộng lại khiến con bị chú ý khác các bạn và giáo viên phải dành thời gian cho phụ huynh thay vì cho lớp.
Cách làm êm nhất là ngay ngày đầu hỏi trường: ai là người phụ huynh nên liên lạc, qua kênh nào, trong khung giờ nào, và trường thường báo tiến bộ cho gia đình lúc nào. Sau đó giữ đúng kênh đó. Nếu trường có buổi gặp phụ huynh giữa khoá, dồn câu hỏi vào buổi đó.
Có những việc mẹ không nên chờ: con sốt, con đau kéo dài, con kể bị đụng chạm hay đe doạ, con nói không muốn đến lớp nhiều ngày liền mà không rõ lý do. Với những việc này, báo ngay cho người phụ trách học sinh, ghi lại thời gian và nội dung đã báo.
Một ngày điển hình của người đi kèm
Lịch dưới đây là ví dụ cho một khoá bán trú ngày học sáu, bảy giờ. Giờ cụ thể tuỳ trường, điều đáng chú ý là khối thời gian lớn ở giữa ngày thuộc về chính người đi kèm.
| Khung giờ | Con đang | Người đi kèm nên | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Sáng sớm | Dậy, ăn sáng, chuẩn bị cặp | Giữ bữa sáng đủ, nhắc nước và mũ, để con tự soạn cặp | Soạn hộ, giục giã khiến con bắt đầu ngày trong căng thẳng |
| Đưa đến lớp | Vào lớp cùng bạn | Chào ngắn ở cổng, rời đi | Đứng chờ nhìn qua cửa sổ, quay lại vài lần |
| Giữa ngày | Học, ăn trưa ở trường, hoạt động chiều | Làm việc, đi chợ, nghỉ ngơi, học lớp của mình | Ngồi ở quán cạnh cổng trường cả ngày |
| Đón con | Mệt, đói, nhiều chuyện hoặc im lặng | Một món ăn nhẹ, để con im lặng nếu con muốn | Hỏi dồn "hôm nay học gì, được mấy điểm" |
| Buổi tối | Ăn tối, chơi, nghỉ | Giữ giờ ngủ, chuyện trò nhẹ, gọi về nhà | Ôn bài cả tối, cho xem màn hình đến khuya |
Nếu con học nội trú và mẹ ở gần, cột "con đang" chỉ còn những lần thăm theo lịch. Khi đó, khối thời gian của mẹ còn lớn hơn và càng cần một kế hoạch riêng, nếu không mẹ sẽ quanh quẩn chờ đến giờ thăm.
Chuẩn bị cho chính người đi kèm
Phần lớn danh sách chuẩn bị viết cho con. Người đi kèm cũng đi xa vài tuần, ở một nơi lạ, có khi một mình với trẻ, nên cần danh sách của riêng mình:
- Sức khoẻ của mẹ: thuốc dùng thường xuyên đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày, đơn thuốc nếu cần, bảo hiểm du lịch có chi phí y tế cho người lớn.
- Kế hoạch dự phòng nếu mẹ ốm: ai đón con, trường có giữ con thêm sau giờ học không, có người quen nào ở cùng thành phố không.
- Một việc cho mình: công việc từ xa, một lớp ngoại ngữ, một khoá ngắn về thứ mình thích, một thói quen tập thể dục. Có việc của mình là cách tốt nhất để không dồn hết chú ý vào con.
- Liên lạc với người ở nhà: lịch gọi cố định với bố hoặc người thân, để người ở nhà nắm tình hình và mẹ có người chia sẻ quyết định.
- Tiền và giấy tờ: chia tiền mặt và thẻ ra hai chỗ, có bản chụp hộ chiếu của cả hai mẹ con lưu ở nơi khác điện thoại.
- Vài câu tiếng Anh cho mình: nói với bác sĩ, với bảo vệ khu nhà, với tài xế. Mẹ không cần giỏi, chỉ cần đủ để không phải nhờ con dịch.
Nhiều người đi kèm kể lại rằng tuần đầu bận rộn, tuần thứ hai bắt đầu thấy trống và nhớ nhà, đúng lúc con đang vui nhất ở lớp. Chuẩn bị trước một việc cho mình giúp đi qua khoảng trống ấy.
Bữa ăn và giấc ngủ ở nơi ở tạm
Căn hộ hay phòng khách sạn mấy tuần không phải là nhà, và nhiều nếp nhỏ ở nhà bị đứt mà không ai để ý. Bếp nhỏ, nồi niêu thiếu, chợ lạ, nên bữa tối dễ thành mì gói hoặc đồ mua sẵn. Một tuần thì không sao, bốn tuần thì con bắt đầu thiếu rau, thiếu đạm, và mệt hơn khi lên lớp. Ngay ngày đầu, mẹ nên đi một vòng chợ hoặc siêu thị gần nơi ở, chọn vài món đơn giản nấu được trong bếp nhỏ, và giữ ít nhất một bữa mỗi ngày có cơm, rau, thịt cá như ở nhà.
Giấc ngủ cũng vậy. Phòng lạ, máy lạnh kêu, rèm mỏng để lọt nắng sớm, tiếng xe ngoài đường: trẻ có thể ngủ chập chờn cả tuần mà không kể. Mang theo vài thứ quen thuộc giúp nhiều hơn tưởng tượng, như chiếc gối nhỏ của con, một chiếc đèn ngủ, một cuốn sách đọc trước giờ ngủ ở nhà. Giữ giờ đi ngủ gần với giờ ở nhà, kể cả cuối tuần, để thứ Hai con không phải bắt đầu lại từ đầu.
Một điểm hay quên là nước uống và nắng. Ở những nơi nóng ẩm, con chơi ngoài trời giờ ra chơi và hoạt động chiều, dễ mất nước mà không thấy khát. Một chai nước riêng mang đi mỗi sáng, mũ và áo mỏng dài tay cho buổi chiều, là những thứ mẹ chuẩn bị được mà trường khó nhắc từng em.
Đọc tín hiệu: khi nào bước vào, khi nào đứng ngoài
Có những dấu hiệu bình thường của một đứa trẻ đang thích nghi: mệt hơn mọi ngày trong tuần đầu, kêu nhớ nhà vào buổi tối, kể rằng không hiểu hết bài, cáu với mẹ vì những chuyện nhỏ. Những điều này thường dịu dần sau năm đến bảy ngày, và cách đỡ tốt nhất là ngủ đủ, ăn đủ, nghe con kể mà không vội sửa.
Có những dấu hiệu cần bước vào: con ăn rất ít nhiều ngày liền, ngủ không được, đau bụng hay đau đầu lặp lại vào buổi sáng trước giờ đi học, tránh nhắc tên một bạn hay một người lớn cụ thể, hoặc thay đổi hẳn tính nết. Khi đó, nói chuyện riêng với con ở một lúc yên tĩnh, rồi liên hệ người phụ trách học sinh của trường.
Giữa hai nhóm là vùng xám, ví dụ con nói lớp quá khó. Trước khi xin đổi lớp, chờ hết tuần đầu và hỏi con cụ thể: khó ở đâu, phần nào con theo được. Nhiều khi cảm giác "quá khó" đến từ việc chưa quen giọng giáo viên hay chưa quen nhịp lớp, và tự hết sau vài ngày.
Sau chuyến đi: điều người đi kèm thường mang về
Người đi kèm có một vị trí mà người ở nhà không có: thấy con mỗi ngày ở một môi trường hoàn toàn khác. Nhiều mẹ kể rằng họ thấy một mặt của con chưa từng thấy ở nhà, như con chủ động hỏi đường, con tự giải quyết một chuyện với bạn, con kiên nhẫn hơn khi không hiểu ngay. Ghi lại vài dòng mỗi tối giúp giữ những quan sát này, và về sau là tư liệu tốt khi cả nhà bàn chuyến tiếp theo.
Điều cũng nên ghi lại là những gì mẹ thấy mình đã làm quá tay hoặc chưa đủ. Lần sau, có thể mẹ chọn ở xa hơn một chút, hoặc để con thử nội trú; hoặc ngược lại, nhận ra con cần một chuyến có người thân đi cùng thêm một lần nữa trước khi đi một mình. Những bài học đó thuộc về cả gia đình, không chỉ của con.
Cuối cùng, nên để con tự kể chuyến đi theo cách của con với người ở nhà, kể cả khi câu chuyện của con khác với những gì mẹ nhớ. Con có thể nhớ một trận bóng chiều thứ Tư rõ hơn cả buổi kiểm tra cuối khoá, hoặc nhắc mãi một người bạn mà mẹ chỉ gặp thoáng qua ở cổng trường. Đó là chuyến đi của con, và cách con kể cho thấy con đã giữ lại điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ không biết tiếng Anh có đi kèm con được không?
Được. Phần lớn việc của người đi kèm là chăm sóc và giữ nhịp sống, không cần tiếng Anh giỏi. Mẹ nên học trước vài câu để nói với bác sĩ, tài xế, nhân viên trường, lưu sẵn thông tin y tế của con bằng tiếng Anh, và tránh để con phải làm phiên dịch cho mẹ trong mọi việc.
Bố đi kèm thay mẹ có gì khác không?
Về vai trò thì không khác. Điểm cần lưu ý là chỗ ở và sinh hoạt khi bố đi cùng con gái lớn, như phòng tắm riêng, thay đồ, và một số hoạt động của trường chỉ cho phụ huynh cùng giới vào khu vực nhất định. Hỏi trường trước để sắp xếp cho tự nhiên.
Có nên xin vào dự giờ lớp của con không?
Chỉ khi trường có buổi mở lớp cho phụ huynh. Dự giờ ngoài lịch khiến con bị chú ý khác bạn, và nhiều trẻ sẽ nói ít đi khi có cha mẹ ngồi cuối lớp. Muốn biết con học thế nào, hỏi báo cáo tiến bộ của trường và nghe con kể.
Mẹ nên gọi điện cho con trong giờ nghỉ trưa không?
Không nên với khoá bán trú, vì buổi tối mẹ đã gặp con. Giờ nghỉ là lúc con chơi với bạn và nói tiếng Anh tự nhiên nhất. Chỉ liên lạc trong giờ học khi trường báo có việc, hoặc khi gia đình có việc gấp.
Mẹ ở cùng thành phố mà con học nội trú thì có nên đón con về cuối tuần không?
Tuỳ quy định của trại và mục tiêu của chuyến đi. Nếu cuối tuần trại có chuyến đi chơi chung, con thường được nhiều hơn khi đi cùng bạn. Có thể thống nhất đón con một ngày trong cả khoá, thay vì mọi cuối tuần, để con không bị kéo ra khỏi nhóm.
Đi kèm con bốn tuần thì người đi kèm nên lo gì cho công việc ở nhà?
Bàn với nơi làm việc từ sớm: nghỉ phép, làm từ xa một phần, hay giao việc cho đồng nghiệp. Với làm từ xa, kiểm múi giờ, đường truyền và chỗ ngồi làm việc tại nơi ở. Danh mục này có bài riêng về làm việc từ xa khi đi cùng con.