Ở trại tiếng Anh nội trú tại Philippines, con thường ở phòng hai đến bốn người, cùng giới, gần độ tuổi, và nhiều trại cố ý xếp lẫn quốc tịch để các con phải nói tiếng Anh với nhau. Bạn cùng phòng là người con gặp đầu tiên mỗi sáng và cuối cùng mỗi tối, nên chuyện hợp hay không hợp ảnh hưởng đến cả mùa trại nhiều hơn chuyện hợp giáo viên.
Phần lớn va chạm trong phòng không lớn: giờ tắt đèn, nhiệt độ điều hoà, ai dùng phòng tắm trước, đồ để bừa, tiếng ồn khi gọi điện. Chúng dễ gỡ nếu con biết cách nói ra sớm, và khó gỡ nếu con nhịn mãi rồi bực bội cả tuần. Bài này đi qua cách trại xếp phòng, những va chạm hay gặp và cách giúp con sống chung trước khi đi.
Trại xếp bạn cùng phòng theo tiêu chí gì
Tiêu chí cố định gần như ở mọi trại là giới tính và nhóm tuổi. Con trai và con gái ở khu riêng, thường là tầng riêng hoặc toà riêng, có người lớn quản lý mỗi khu. Các con nhỏ tuổi được xếp gần nhau, các anh chị lớn ở nhóm khác, vì giờ ngủ và mức tự do của hai nhóm không giống nhau.
Tiêu chí thứ hai là quốc tịch. Nhiều trường tiếng Anh ở Philippines nhận học sinh từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Việt Nam và các nước khác. Khi số học sinh đủ đa dạng, trại thường chia mỗi phòng ít nhất hai quốc tịch. Nếu một đợt có quá nhiều học sinh cùng một nước, việc xếp lẫn sẽ khó hơn và các con dễ tụ lại nói tiếng mẹ đẻ.
Một số trại cho phụ huynh ghi nguyện vọng: muốn con ở cùng anh chị em, cùng bạn thân đi chung, hoặc ngược lại muốn con ở với bạn nước ngoài. Nguyện vọng thường được xem xét nhưng ít khi được cam kết tuyệt đối. Nếu điều này quan trọng với gia đình, hãy ghi rõ trong phiếu đăng ký và hỏi lại trước ngày bay.
Ngoài ra, có trại xếp một người lớn, như nhân viên quản lý hay giáo viên ở lại trại, ngủ cùng khu hoặc cùng tầng với các con để trông buổi tối. Cách tổ chức này khác nhau giữa các nơi, nên đáng hỏi trước.
Ở chung với bạn cùng nước hay khác nước
Phụ huynh hay phân vân nên xin cho con ở với bạn Việt hay bạn nước ngoài. Mỗi cách có cái được, cái mất:
| Khía cạnh | Ở với bạn cùng nước | Ở với bạn khác nước |
|---|---|---|
| Tuần đầu | Dễ chịu hơn, có người nói tiếng Việt khi mệt | Căng hơn, nhưng con buộc phải mở miệng sớm |
| Lượng tiếng Anh mỗi ngày | Ít, buổi tối gần như nói tiếng Việt | Nhiều, cả chuyện vặt cũng bằng tiếng Anh |
| Va chạm | Ít hiểu lầm vì cùng thói quen | Hay hiểu lầm vì khác thói quen tắm, ngủ, ăn |
| Điều con học được | Tình bạn với người cùng quê | Cách nói rõ ràng, lịch sự với người khác văn hoá |
| Hợp với | Con nhỏ, lần đầu xa nhà, rất nhút nhát | Con lớn hơn, đã quen ngủ xa nhà, muốn luyện nói |
Một cách dung hoà nhiều gia đình chọn: con ở phòng có bạn nước ngoài, nhưng có bạn Việt ở phòng bên cạnh. Con vẫn có chỗ dựa tiếng Việt khi cần mà phần lớn thời gian trong phòng là tiếng Anh.
Năm chuyện va chạm hay gặp trong phòng
Nhiệt độ điều hoà. Có bạn quen ngủ lạnh sâu, có bạn quen ngủ quạt. Ở xứ nóng ẩm, đây là cuộc tranh luận đêm nào cũng có. Mức trung bình vừa phải, kèm một chiếc chăn mỏng cho ai lạnh, thường là lối ra.
Giờ tắt đèn và tiếng ồn. Trại có giờ đi ngủ chung, nhưng giữa giờ về phòng và giờ tắt đèn vẫn có khoảng trống. Bạn gọi điện về nhà to tiếng, bạn nghe nhạc, bạn cần yên tĩnh để ôn từ vựng: ba nhu cầu va vào nhau.
Phòng tắm buổi sáng. Bốn người dùng chung một phòng tắm trong hai mươi phút trước giờ điểm danh là bài toán xếp hàng thật. Phòng nào tự thoả thuận thứ tự từ tối hôm trước thì buổi sáng êm.
Đồ để bừa và đồ bị mượn. Quần áo ướt trên giường bạn, sạc điện thoại bị cầm nhầm, đồ ăn vặt biến mất. Những chuyện nhỏ này tích tụ nhanh nếu không ai nói ra.
Ngôn ngữ trong phòng. Hai bạn cùng nước nói tiếng mẹ đẻ với nhau, bạn thứ ba thấy bị gạt ra ngoài. Đây là nguồn khó chịu thầm lặng mà người trong cuộc ít để ý, và cũng là lý do nhiều trại yêu cầu nói tiếng Anh trong phòng.
Những đêm đầu trong một căn phòng lạ
Đêm đầu ở ký túc xá, nhiều con nằm thao thức dù rất mệt. Tiếng điều hoà chạy, tiếng bạn trở mình, ánh đèn hành lang lọt qua khe cửa, mùi chăn gối khác nhà, tất cả cộng lại khiến não khó tắt. Điều này hay gặp đến mức các nhân viên ký túc xá có kinh nghiệm thường đi một vòng hỏi han vào tối đầu tiên và tối thứ hai.
Bạn cùng phòng cũng đang trải qua đúng cảm giác ấy, chỉ là không nói ra. Có phòng các con thức nói chuyện bằng thứ tiếng Anh bập bẹ đến khuya rồi thân nhau từ đó; có phòng mỗi bạn quay vào tường, im lặng. Cả hai đều bình thường. Sau ba bốn đêm, khi cơ thể quen giờ giấc mới và lịch ban ngày đủ dày, hầu hết các con ngủ ngon.
Một vài thứ nhỏ giúp đêm đầu dễ hơn: một chiếc gối ôm hay áo quen mùi của nhà, bịt mắt và nút tai mềm cho con nhạy ánh sáng và tiếng động, chai nước để đầu giường. Dặn con nếu thức quá khuya mà vẫn không ngủ được, hoặc thấy sợ, thì gõ cửa người trực đêm. Người trực có mặt chính là để làm việc đó, và con không làm phiền ai khi gọi.
Mấy câu tiếng Anh giúp con thoả thuận trong phòng
Nhiều va chạm kéo dài không vì con ích kỷ mà vì con không biết nói sao cho lịch sự bằng tiếng Anh, nên chọn im lặng. Tập trước vài câu mẫu giúp con nói ra sớm:
- "Can we decide what time to turn off the lights?" để mở cuộc thoả thuận giờ ngủ.
- "Is it okay if I take a shower first tomorrow? I can go last the next day." để đổi lượt mà không ai thiệt.
- "Could you please ask before using my charger?" để nói về đồ bị mượn mà không buộc tội.
- "I am a bit cold. Can we set the air conditioner a little higher?" để bàn chuyện nhiệt độ.
- "Sorry, I need some quiet time to study for twenty minutes." để xin yên tĩnh.
- "Can we speak English in the room so everyone understands?" để nhắc chuyện ngôn ngữ mà không nặng lời.
Câu chữ không cần hoàn hảo. Điều con cần học là thói quen nói ra một nhu cầu cụ thể, bằng giọng bình thường, vào lúc chưa ai bực. Đây là kỹ năng dùng được rất lâu sau mùa trại.
Khi nào nên xin đổi phòng
Đổi phòng không phải là cách giải quyết đầu tiên. Phần lớn trại muốn các con tự thoả thuận trước, rồi mới nhờ người quản lý ký túc xá hoà giải. Một buổi nói chuyện có người lớn ngồi cùng thường gỡ được những chuyện như tiếng ồn, giờ tắm, đồ để bừa.
Có những trường hợp nên xin đổi phòng ngay mà không chờ thoả thuận: con bị một bạn trêu chọc lặp lại, bị đe doạ, bị lấy đồ có chủ ý, bị ép làm điều mình không muốn, hoặc có hành vi khiến con thấy không an toàn trong phòng ngủ. Những chuyện này thuộc về trách nhiệm của trại, không phải chuyện con phải tự chịu đựng để "rèn luyện".
Cách xin đổi phòng hiệu quả là kể cụ thể: chuyện gì, khi nào, lặp lại mấy lần, con đã thử làm gì. Con kể với người quản lý ký túc xá hoặc trưởng đoàn; cha mẹ ở nhà nhắn thêm cho trưởng đoàn để chắc chắn thông tin đến đúng người. Trại làm tốt sẽ phản hồi trong ngày và cho biết hướng xử lý.
Cũng có trường hợp con muốn đổi chỉ vì muốn ở với bạn thân vừa quen. Điều này tuỳ trại, có nơi cho đổi vào cuối tuần nếu còn chỗ. Cha mẹ có thể hỏi, nhưng đừng biến nó thành cuộc thương lượng căng thẳng.
Sống chung dạy con điều gì
Nhiều phụ huynh cho con đi trại vì tiếng Anh, rồi khi con về lại nhắc nhiều nhất đến chuyện khác: con tự gấp chăn, tự giặt đồ lót, biết chờ đến lượt, biết xin lỗi bạn nước ngoài khi làm ồn. Ở phòng tập thể, con không thể chờ người lớn dọn giúp hay giải quyết hộ mọi chuyện.
Con cũng học cách nhìn thói quen của người khác mà không phán xét. Bạn Nhật cởi giày ngay cửa phòng và xếp ngay ngắn, bạn Hàn có thói quen sinh hoạt khác, bạn Việt quen ngủ trưa. Không thói quen nào đúng hơn; các con phải tìm điểm chung để cả phòng sống được.
Những bài học ấy không tự đến. Nếu không ai giúp con gọi tên điều mình vừa trải qua, nó có thể chỉ còn là ký ức "phòng con có bạn khó chịu". Sau mùa trại, hỏi con: con đã thoả thuận với bạn chuyện gì, lần nào con nhịn mà giá nói ra thì tốt hơn, con sẽ làm khác gì nếu đi lần nữa. Ba câu hỏi đó biến va chạm thành kinh nghiệm.
Nhiều gia đình kể rằng điều con mang về rõ nhất không phải một câu tiếng Anh mới mà là thói quen hỏi ý người khác trước khi làm một việc ảnh hưởng đến cả phòng. Ở nhà, thói quen ấy hiện ra trong những chuyện rất nhỏ: con hỏi em trước khi bật đèn, hỏi mẹ trước khi mượn sạc.
Chuẩn bị cho con sống chung từ ở nhà
Một vài thói quen nhỏ tập ở nhà giúp con trở thành bạn cùng phòng dễ chịu, và đỡ bị bạn khác phàn nàn:
- Tập gọn đồ của mình vào một khu vực, không để lan sang giường, bàn của người khác.
- Tập tắm nhanh trong một khoảng thời gian cố định, vì buổi sáng ở trại không có chỗ cho những lần tắm nửa tiếng.
- Tập dùng tai nghe khi nghe nhạc, xem phim, và nói nhỏ khi gọi điện lúc người khác đang nghỉ.
- Dán tên lên đồ dùng cá nhân như sạc, bình nước, khăn tắm để tránh lẫn lộn.
- Tập nói "không" một cách lịch sự khi bạn mượn đồ quý hay rủ làm việc trái nội quy.
Nếu nhà có anh chị em, cho các con thử ở chung phòng vài đêm trước ngày đi. Va chạm nhỏ ở nhà, có cha mẹ hướng dẫn cách thoả thuận, là bài tập rất sát với những gì con gặp ở trại.
Câu hỏi thường gặp
Con có được chọn bạn cùng phòng trước không?
Thường chỉ được ghi nguyện vọng, không chọn chính xác người. Trại cần cân bằng giới, tuổi, quốc tịch giữa các phòng nên hiếm khi cam kết. Đi cùng bạn thân hoặc anh chị em thì nên ghi nguyện vọng sớm và hỏi lại trước ngày bay.
Một phòng thường có mấy người?
Hay gặp nhất là phòng hai, ba hoặc bốn người, có nơi có phòng đông hơn cho các con nhỏ. Số người mỗi phòng thường ghi trong tài liệu giới thiệu; nếu không thấy, hãy hỏi đơn vị tổ chức kèm ảnh phòng thật.
Có người lớn ngủ cùng khu với các con không?
Nhiều trại có nhân viên quản lý hoặc giáo viên ở lại trực đêm ở khu ký túc xá, nhưng cách bố trí khác nhau. Đây là câu nên hỏi cụ thể: ai trực đêm, ở đâu, các con gọi người đó bằng cách nào.
Con ngại nói tiếng Anh nên cứ im lặng với bạn cùng phòng thì sao?
Tuần đầu im lặng là bình thường. Khi con có vài câu mẫu để dùng và thấy bạn cũng nói tiếng Anh không hoàn hảo, con thường mở lời dần. Nếu sau một tuần con vẫn hoàn toàn tách biệt, nên nhờ người quản lý giúp tạo dịp cho các con làm quen.
Đồ quý trong phòng nên cất thế nào?
Nhiều trại có tủ khoá trong phòng hoặc nhận giữ hộ hộ chiếu, tiền mặt. Mang càng ít đồ đắt tiền càng tốt. Khoá vali nhỏ cũng có ích. Mất đồ trong phòng nên báo ngay cho người quản lý, đừng tự lục đồ của bạn.
Nếu bạn cùng phòng ốm thì con có bị ảnh hưởng không?
Trại thường đưa bạn ốm đến phòng y tế, nếu bệnh dễ lây thì có thể cho ở riêng một thời gian. Nhắc con rửa tay, không dùng chung cốc, khăn. Nếu con thấy bạn ốm mà chưa ai biết, con nên báo người lớn.