Tuần đầu ở trại tiếng Anh Philippines gồm bốn việc chính: đến nơi và nhận phòng, làm bài kiểm tra xếp lớp, dự buổi định hướng về nội quy và lịch sinh hoạt, rồi bắt đầu thời khoá biểu thật. Đây cũng là tuần con mệt nhất về thể chất vì đổi khí hậu, đổi giờ ăn ngủ và nghe tiếng Anh cả ngày, nên vài ngày đầu con ít nói, ăn ít hoặc cáu hơn thường lệ là chuyện hay gặp.
Cha mẹ giúp được nhiều nhất bằng cách biết trước tuần đầu trông như thế nào, giải thích cho con từ ở nhà, rồi trong tuần ấy giữ liên lạc đều đặn mà nhẹ nhàng. Bài này đi theo thứ tự từng ngày, chỉ ra điều thường xảy ra và chỗ cần để ý.
Đêm đến: từ sân bay về trại
Nhiều chuyến bay từ Việt Nam sang Philippines hạ cánh vào chiều tối hoặc khuya. Sau thủ tục nhập cảnh và lấy hành lý, đoàn lên xe của trại về khuôn viên, quãng đường có khi vài chục phút, có khi lâu hơn nếu trại ở xa sân bay. Các con đến nơi thường đã mệt, đói và hơi căng.
Một trại làm tốt sẽ có người đón ngay ở cửa ra, đếm đủ số, phát nước và đồ ăn nhẹ trên xe, rồi khi đến trại thì dẫn thẳng các con về phòng, chỉ chỗ tắm, chỗ để vali, cách bật điều hoà. Việc giới thiệu nội quy chi tiết để sang hôm sau. Đêm đầu chỉ cần con biết ba điều: phòng mình ở đâu, nhà vệ sinh ở đâu, có chuyện thì gõ cửa ai.
Con nên nhắn cho cha mẹ một tin ngắn báo đã đến, nếu trại cho dùng điện thoại lúc ấy, hoặc trưởng đoàn báo thay trong nhóm phụ huynh. Đừng chờ một cuộc gọi dài vào đêm đầu. Con cần ngủ hơn là kể chuyện, và tin nhắn "con tới rồi, buồn ngủ quá" là tin tốt.
Bài kiểm tra xếp lớp: vì sao không cần ôn
Sáng hôm sau, hoặc ngày đầu tiên của tuần học, hầu hết trại cho các con làm bài kiểm tra đầu vào. Bài thường có phần trắc nghiệm nghe, đọc, ngữ pháp, một đoạn viết ngắn và một cuộc nói chuyện riêng với giáo viên vài phút. Mục đích là xếp con vào lớp nhóm vừa sức và gợi ý nội dung cho giờ học riêng nếu có.
Vì vậy, cho con ôn gấp trước khi đi hầu như không có lợi. Nếu con làm bài tốt hơn sức thật nhờ học tủ, con sẽ bị xếp vào lớp khó, ngồi trong lớp không theo kịp, và tuần đầu nặng thêm. Lời dặn hữu ích nhất là: làm hết sức bình thường, không hiểu thì nói không hiểu, không biết thì bỏ qua câu đó.
Phần nói chuyện riêng làm nhiều con run. Giáo viên thường hỏi những câu dễ trước như tên, tuổi, sở thích, gia đình, rồi tăng dần. Con trả lời ngắn cũng được; im lặng hoàn toàn mới khiến giáo viên khó đánh giá. Tập ở nhà vài câu giới thiệu bản thân và câu "Could you say that again, please?" là đủ chuẩn bị.
Kết quả xếp lớp thường không phải chung thân. Nhiều trại cho điều chỉnh sau vài ngày nếu giáo viên thấy con học quá dễ hoặc quá khó.
Buổi định hướng: con được dặn những gì
Buổi định hướng là lúc nhân viên trại giải thích cách sống ở đây. Với các con nhỏ, nhiều trại có người phiên dịch hoặc trưởng đoàn giải thích lại bằng tiếng Việt. Nội dung hay gặp:
- Lịch một ngày: giờ dậy, giờ ăn, giờ học, giờ thể thao, giờ tự học, giờ điểm danh tối và giờ tắt đèn.
- Khu vực được và không được vào: ký túc xá khác giới, khu bếp, cổng sau, bể bơi khi không có người trông.
- Quy định ngôn ngữ: nói tiếng Anh ở đâu, có hình thức nhắc nhở gì khi vi phạm.
- Điện thoại và thiết bị: khi nào được dùng, khi nào phải nộp, ai giữ.
- Sức khoẻ: phòng y tế ở đâu, báo ốm với ai, thuốc riêng của con được giữ thế nào.
- Tiền và đồ quý: có nơi gửi giữ không, tiền tiêu vặt dùng vào việc gì.
- Cách xin giúp đỡ: gặp chuyện với bạn, mất đồ, thấy không khoẻ, nhớ nhà thì tìm ai, giờ nào.
Sau buổi này, hỏi con kể lại ba điều con nhớ nhất. Nếu con không nhớ ai là người cần tìm khi có chuyện, nhờ trưởng đoàn nhắc lại cho con. Đây là thông tin quan trọng nhất của cả tuần đầu.
Thời khoá biểu đầu tiên và chuyện đổi giáo viên
Khi có kết quả xếp lớp, con nhận thời khoá biểu riêng: tiết nào học nhóm, tiết nào học riêng nếu chương trình có, phòng nào, giáo viên nào. Ngày đầu đi học theo thời khoá biểu, các con hay lạc phòng, đến muộn vài phút, vì khuôn viên lạ và các tiết đổi phòng liên tục. Nhân viên trại quen chuyện này và thường đứng ở hành lang chỉ đường.
Một chi tiết cha mẹ ít biết: nhiều trường tiếng Anh ở Philippines cho học viên đề nghị đổi giáo viên nếu thấy không hợp, thường sau tuần đầu hoặc theo một khung thời gian cố định. Con có thể thấy giáo viên nói quá nhanh, quá nghiêm, hoặc đơn giản là hai bên không hợp tính. Đề nghị đổi không phải là chê giáo viên, và con nên biết mình có quyền đó.
Ngược lại, con cũng nên cho mỗi giáo viên vài buổi trước khi kết luận. Ngày đầu ai cũng còn ngượng. Nếu sau ba bốn buổi con vẫn thấy không học được, con báo với người phụ trách học vụ hoặc trưởng đoàn để họ hỗ trợ thủ tục. Với con nhỏ, cha mẹ có thể hỏi giúp qua trưởng đoàn, nhưng nên để con nói lý do bằng lời của mình.
Ba ngày mệt nhất: dấu hiệu bình thường và dấu hiệu cần báo
Từ ngày thứ hai đến ngày thứ tư thường là đáy của tuần đầu. Bảng dưới giúp phân biệt mệt vì thích nghi với dấu hiệu nên báo người phụ trách:
| Điều con kể | Thường là | Khi nào nên báo trại |
|---|---|---|
| Con mệt, buồn ngủ cả ngày | Đổi múi giờ nhẹ, nghe tiếng Anh liên tục, nóng ẩm | Mệt kèm sốt, lả, không dậy nổi |
| Con ăn rất ít | Chưa quen vị món ăn, ăn vặt nhiều | Bỏ hẳn bữa hai ba ngày, nôn, đau bụng kéo dài |
| Con không ngủ được | Phòng lạ, bạn cùng phòng lạ, tiếng điều hoà | Nhiều đêm liền, con khóc, sợ hãi điều gì cụ thể |
| Con nói không hiểu bài | Chưa quen giọng giáo viên, lớp hơi khó | Sau một tuần vẫn không theo được dù đã đổi lớp |
| Con nói muốn về | Nhớ nhà điển hình của tuần đầu | Con kể bị trêu chọc, bị đe doạ, sợ một người cụ thể |
Cột cuối là ranh giới quan trọng. Mệt và nhớ nhà sẽ nhẹ dần; còn sốt kéo dài, bỏ ăn, hay chuyện bị bắt nạt thì cần người lớn ở trại biết ngay, dù con dặn đừng nói.
Cha mẹ làm gì trong tuần đầu
Giữ lịch gọi đã hẹn. Gọi đúng giờ đã hẹn, không gọi dồn ngoài giờ. Một cuộc gọi đều đặn mỗi tối hoặc cách ngày giúp con có điểm tựa hơn mười tin nhắn lúc giữa giờ học.
Hỏi câu cụ thể, tránh câu dễ làm con mủi lòng. "Hôm nay con ăn món gì?", "Bạn cùng phòng tên gì?" dễ trả lời hơn "Con có nhớ nhà không?". Câu hỏi cụ thể kéo con về hiện tại ở trại thay vì về căn nhà ở Việt Nam.
Không hứa đón sớm. Câu "chịu không nổi thì mẹ đón về" nói ra vì thương, nhưng nó biến mỗi khó khăn nhỏ thành lý do bỏ cuộc. Thay vào đó, nói với con rằng tuần đầu ai cũng mệt và cha mẹ tin con qua được.
Liên lạc với trưởng đoàn khi thấy lạ. Nếu cuộc gọi khiến bạn lo, nhắn riêng cho trưởng đoàn hoặc người phụ trách, mô tả cụ thể điều con nói. Họ nhìn thấy con mỗi ngày và thường biết điều cha mẹ không thấy qua màn hình.
Chuẩn bị tinh thần cho tin nhắn im lặng. Một số con gần như không nhắn gì vì bận và vui. Im lặng kèm ảnh con cười trong nhóm phụ huynh thường là dấu hiệu tốt, không phải dấu hiệu con quên nhà.
Chuẩn bị ở nhà để tuần đầu nhẹ hơn
Phần lớn khó khăn của tuần đầu đến từ cái lạ. Cái lạ giảm được nếu con đã hình dung trước. Mấy việc làm được trong một hai tuần trước ngày bay:
- Xem ảnh khuôn viên cùng con. Xin đơn vị tổ chức ảnh phòng ngủ, căng tin, lớp học, sân chơi. Con biết trước giường mình trông thế nào thì đêm đầu đỡ hụt hẫng.
- Đọc lịch một ngày cùng con. Đặt lịch của trại cạnh lịch ở nhà, chỉ ra giờ nào dậy sớm hơn, giờ nào ngủ sớm hơn, rồi tập dậy theo giờ trại vài hôm cuối.
- Tập năm câu sống còn bằng tiếng Anh. Xin nhắc lại, xin đi vệ sinh, báo mình không khoẻ, hỏi đường, nói mình không ăn được món gì. Viết ra một tờ giấy con giữ trong ví.
- Cho con tự xếp vali. Con tự xếp thì con biết đồ nằm ở đâu, tối đầu tiên không phải lục tung cả vali tìm bàn chải.
- Nói trước về chuyện nhớ nhà. Giải thích rằng tuần đầu ai cũng có lúc buồn, buồn không có nghĩa là chuyến đi hỏng, và con có thể kể với trưởng đoàn bất cứ lúc nào.
Những việc này tốn vài buổi tối nhưng giúp con bước vào trại với một tấm bản đồ trong đầu. Trẻ có bản đồ thường bình tĩnh hơn trẻ phải tự vẽ bản đồ trong lúc đang mệt và đói.
Cuối tuần đầu tiên
Đến thứ bảy hoặc chủ nhật đầu tiên, đa số các con đã có nhịp: biết đường đi giữa các phòng học, nhớ tên vài bạn, biết món nào ở căng tin hợp khẩu vị. Chuyến đi chơi đầu tiên thường là dịp các con thân nhau nhanh vì cùng ngồi xe, cùng xếp hàng, cùng vui ở một nơi lạ.
Nhiều trại có bài kiểm tra ngắn hoặc buổi nhận xét cuối tuần đầu. Mục đích là giáo viên điều chỉnh cách dạy, không phải xếp hạng con. Nếu con kể điểm thấp, hãy hỏi con thấy phần nào khó, đừng so với bạn.
Cuộc gọi chủ nhật đầu tiên thường dài hơn và vui hơn các cuộc gọi trong tuần. Nếu con vẫn rất buồn, vẫn khóc, vẫn đòi về ở thời điểm này, đó là lúc nên bàn kỹ với trưởng đoàn về cách hỗ trợ cho tuần thứ hai, thay vì chờ thêm.
Câu hỏi thường gặp
Con có cần mang kết quả học tiếng Anh ở Việt Nam sang để xếp lớp không?
Thường không bắt buộc, vì trại tự làm bài kiểm tra riêng. Mang theo bản sao kết quả gần đây có thể giúp giáo viên tham khảo, nhất là khi con có chứng chỉ quốc tế, nhưng lớp vẫn xếp theo bài làm tại trại.
Nếu con bị xếp vào lớp quá dễ thì sao?
Con nên báo với giáo viên hoặc người phụ trách học vụ sau vài buổi. Nhiều trại có cơ chế xem lại xếp lớp trong tuần đầu. Lớp dễ đôi khi có ích cho các tuần đầu vì con lấy lại tự tin nói, nên không cần vội đổi ngay hôm đầu.
Tuần đầu con có được gọi điện về nhà mỗi ngày không?
Tuỳ quy định của từng trại về điện thoại. Nhiều nơi cho dùng máy vào một khung giờ buổi tối. Thống nhất trước một lịch gọi cố định sẽ tốt hơn mong gọi bất cứ lúc nào, vì con không phải chọn giữa gọi về nhà và chơi với bạn.
Con nhỏ không hiểu buổi định hướng bằng tiếng Anh thì sao?
Hỏi trước xem trại có người nói tiếng Việt hoặc trưởng đoàn giải thích lại không. Nếu không, cha mẹ có thể xin bản nội quy trước để giải thích cho con ở nhà, kèm một tờ ghi chú ngắn bằng tiếng Việt con mang theo.
Có nên gửi đồ ăn quen thuộc cho con mang theo tuần đầu?
Một ít đồ ăn khô quen thuộc giúp con dễ chịu hơn vài ngày đầu, nhưng cần xem nội quy trại có cho mang đồ ăn vào phòng không và quy định nhập cảnh về thực phẩm. Đừng gửi nhiều đến mức con không thử món ở căng tin.
Khi nào thì nên lo thật sự về việc con không thích nghi?
Khi sau khoảng một tuần con vẫn bỏ ăn, mất ngủ nhiều đêm, có dấu hiệu ốm, hoặc kể chuyện bị trêu chọc, đe doạ. Lúc ấy nên trao đổi trực tiếp với người phụ trách để có kế hoạch cụ thể, không chỉ khuyên con cố gắng.