Làm việc từ xa trong lúc con học một khoá ngắn hạn ở nước ngoài là cách nhiều phụ huynh dùng để đi kèm con mà không phải nghỉ phép dài, và làm được nếu ba điều được lo trước: chỗ ở có góc làm việc yên và đường truyền ổn định có dự phòng, lịch họp xếp quanh giờ đưa đón con, và một người dự phòng khi công việc gấp trùng giờ con cần cha mẹ. Thiếu một trong ba, người đi kèm sẽ thấy mình làm dở cả hai vai.
Phần dễ chịu là giờ học của con thường trùng với giờ hành chính, nên khối thời gian giữa ngày có thể dành gần trọn cho công việc. Phần khó là những chỗ nối: buổi sáng đưa con đi, buổi chiều đón con về, những ngày con ốm phải ở nhà, những cuộc họp lỡ kéo dài. Bài này đi qua từng phần, kèm một lịch tuần mẫu và danh sách việc nên làm trước khi rời Việt Nam.
Múi giờ: khi nào là lợi thế, khi nào là bẫy
Với các điểm đến gần như Philippines, Malaysia hay Singapore, chênh lệch với Việt Nam chỉ khoảng một giờ, nên giờ làm việc gần như trùng với đồng nghiệp ở nhà. Đó là trường hợp dễ nhất: người đi kèm làm đúng giờ hành chính quen thuộc, chỉ dịch các cuộc họp sát giờ đón con đi một chút.
Với điểm đến xa hơn, bài toán khác hẳn. Nếu con học ở một nước lệch Việt Nam năm, sáu giờ trở lên, buổi họp chiều ở nhà có thể rơi vào sáng sớm hoặc tối muộn nơi con học. Người đi kèm khi đó làm hai ca: ca sáng sớm trước khi đưa con đi và ca tối sau khi con ngủ. Cách này chạy được một, hai tuần, nhưng sang tuần thứ ba thường bắt đầu thiếu ngủ và cáu gắt, đúng lúc con cần người lớn bình tĩnh.
Trước khi chọn điểm đến, mở lịch làm việc của tuần gần nhất và đặt nó lên múi giờ nơi con học. Những cuộc họp cố định rơi vào giờ đưa đón hay giờ ngủ của con là những cuộc họp phải thương lượng lại với nơi làm việc trước khi đi, không phải sau khi đến.
Chọn nơi ở cho người làm việc từ xa
Một góc làm việc thật, không phải đầu giường. Khi hỏi thuê căn hộ hay khách sạn, xin ảnh bàn ghế và hỏi có phòng riêng hay vách ngăn không. Làm việc trên giường bốn tuần gây đau lưng, và mỗi cuộc gọi video sẽ có con đi lại phía sau.
Đường truyền có kiểm chứng. Hỏi chủ nhà hoặc khách sạn tốc độ mạng thực tế, có cáp hay chỉ có wifi dùng chung cả toà, mạng có hay rớt khi mưa không. Đọc nhận xét của khách thuê trước, nhất là những người ghi rõ họ làm việc từ xa.
Gần trường hơn gần trung tâm. Mỗi ngày đưa đón hai lượt. Chênh lệch mười lăm phút mỗi chiều cộng lại thành hơn một giờ mỗi ngày, tức là bớt một cuộc họp hoặc một khối việc tập trung.
Có quán cà phê hoặc không gian làm việc chung gần đó. Khi con ốm phải nằm nhà, hoặc khi cần một chỗ yên cho cuộc họp quan trọng, một nơi thứ hai đi bộ tới được giúp rất nhiều. Hỏi giờ mở cửa và chính sách ngồi lâu.
Điện ổn định và ổ cắm phù hợp. Kiểm loại ổ cắm, mang bộ chuyển đổi và một ổ cắm kéo dài. Ở những nơi hay mất điện theo mùa mưa, một cục sạc dự phòng đủ lớn cho máy tính có thể cứu một cuộc họp.
Một tuần mẫu của người vừa đi kèm vừa làm việc
Ví dụ dưới đây áp cho một khoá bán trú ở nơi gần múi giờ Việt Nam. Điều đáng học không nằm ở giờ cụ thể mà ở cách chia khối việc: khối tập trung đặt giữa ngày, việc nhẹ đặt sát giờ đón.
| Khung giờ | Thứ Hai đến thứ Năm | Thứ Sáu | Cuối tuần |
|---|---|---|---|
| Sáng sớm | Đọc thư, lên danh sách việc trong ngày | Như các ngày khác | Nghỉ, ăn sáng cùng con |
| Sau khi đưa con | Khối việc tập trung, tắt thông báo | Khối việc tập trung ngắn hơn | Đi chơi cùng con |
| Giữa trưa | Họp với đồng nghiệp ở nhà | Họp tổng kết tuần | Đi chơi cùng con |
| Chiều trước giờ đón | Việc nhẹ: trả lời thư, sửa tài liệu | Khép việc tuần, không nhận việc mới | Nghỉ |
| Tối sau khi con ngủ | Chỉ khi thật cần, tối đa một giờ | Không làm | Không làm |
Nguyên tắc chung: không đặt cuộc họp quan trọng trong vòng một giờ trước giờ đón con, vì nếu cuộc họp kéo dài hoặc trường báo con có chuyện, người đi kèm sẽ kẹt giữa hai bên.
Khi công việc và con cùng cần mình một lúc
Những tình huống dưới đây xảy ra ở hầu như mọi chuyến đi kèm có làm việc từ xa. Nghĩ sẵn câu trả lời trước khi đi giúp không phải quyết định vội trong lúc căng thẳng:
- Con ốm phải nghỉ học một hai ngày. Báo trước với nơi làm việc rằng có thể có ngày phải làm nửa buổi; chuẩn bị sẵn đồ chơi yên lặng, sách, phim cho con nằm nghỉ cạnh chỗ làm việc.
- Trường gọi giữa cuộc họp. Luôn để điện thoại có số của trường ở chế độ đổ chuông, kể cả khi họp. Đồng nghiệp sẽ hiểu một cuộc gọi khẩn hơn là trường không liên lạc được với phụ huynh.
- Hạn chót dồn vào cuối tuần con có chuyến đi chơi với trại. Đây là lúc tốt để dồn việc, miễn là con không bị bỏ lỡ chuyến đi vì cha mẹ bận.
- Mạng rớt đúng giờ họp quan trọng. Có sẵn SIM dữ liệu địa phương để phát mạng từ điện thoại, và biết sẵn quán gần nhất có mạng ổn.
- Người đi kèm ốm. Có một người dự phòng đón con: phụ huynh khác cùng trường, người quen ở thành phố đó, hoặc hỏi trường có giữ trẻ thêm sau giờ học không.
Một mẹo nhỏ: đặt lịch làm việc lên lịch chung mà người ở nhà cũng xem được. Khi người đi kèm kẹt, người ở nhà biết lúc nào nên gọi cho con thay.
Giữ ranh giới giữa hai vai
Con nhìn thấy cha mẹ làm việc mỗi ngày, ở rất gần, trong một căn phòng nhỏ. Với trẻ nhỏ, điều đó có thể khó hiểu: mẹ ở ngay đây mà không chơi với con. Nói rõ với con từ ngày đầu rằng buổi sáng và buổi trưa là giờ làm việc của bố mẹ, giống như giờ học của con, và buổi chiều sau khi đón là giờ của hai người. Một dấu hiệu nhỏ như chiếc tai nghe đeo vào hay cánh cửa khép giúp con biết lúc nào không nên làm phiền.
Chiều ngược lại cũng quan trọng: khi đã đón con, cất máy tính. Trẻ kể chuyện ngày học trong khoảng một giờ đầu sau khi tan lớp; nếu lúc đó cha mẹ vừa nghe vừa gõ phím, con sẽ thôi kể. Những thư từ chưa trả lời có thể chờ đến tối hoặc sáng hôm sau.
Với con lớn hơn, từ mười hai tuổi trở lên, có thể mời con cùng lập lịch tuần: con ghi giờ học, giờ hoạt động, những buổi muốn đi chơi; cha mẹ ghi giờ họp, giờ cần tập trung. Nhìn một tờ lịch chung, con hiểu vì sao có lúc cha mẹ không rảnh, và cha mẹ cũng thấy những khoảng trống thật sự thuộc về con. Trẻ được tham gia sắp xếp thường hợp tác hơn nhiều so với trẻ chỉ được báo "bố mẹ bận".
Cuối tuần là phần dễ bị ăn mòn nhất. Một gia đình đi bốn tuần chỉ có bốn cuối tuần ở nơi đó, và mỗi cuối tuần bị công việc lấy mất là một lần con ở nhà xem màn hình trong khi lẽ ra được đi chơi. Nếu cần, thà làm thêm một giờ mỗi tối trong tuần còn hơn mất trọn ngày thứ Bảy.
Nói chuyện với nơi làm việc: thoả thuận nào nên có trên giấy
Nhiều người đi kèm chỉ xin phép miệng với quản lý trực tiếp rằng "mấy tuần tới em làm từ xa", rồi lên đường. Cách đó ổn khi mọi thứ suôn sẻ, nhưng dễ thành hiểu lầm khi có việc gấp: quản lý nghĩ mình vẫn họp được lúc bốn giờ chiều như thường, trong khi đó là giờ đón con. Một thư ngắn gửi trước ngày đi, ghi rõ thời gian làm từ xa, khung giờ chắc chắn liên lạc được, khung giờ khó liên lạc và người thay thế khi khẩn, giúp cả hai bên có cùng một kỳ vọng.
Nếu công việc có những đợt cao điểm cố định như chốt sổ cuối tháng, ra mắt sản phẩm, kỳ báo cáo, hãy đặt lịch chuyến đi tránh những đợt đó ngay từ khi chọn khoá học của con. Chọn khoá muộn hơn hay sớm hơn một tuần thường dễ hơn nhiều so với cố gánh một đợt cao điểm trong một căn hộ thuê, cách đồng nghiệp hàng nghìn cây số.
Cuối cùng, nói thật với nơi làm việc về năng suất. Người đi kèm, nhất là trong tuần đầu, khó làm được trọn khối lượng như ở văn phòng. Thoả thuận giảm việc một chút trong tuần đầu và tuần cuối, khi phải lo nhập học và thu xếp về, thường được chấp nhận hơn là để công việc trễ hạn mà không báo trước. Sự minh bạch đó cũng giúp người đi kèm bớt cảm giác có lỗi với cả hai phía.
Việc cần làm trước khi rời Việt Nam
Danh sách dưới đây nên xong ít nhất hai tuần trước ngày bay, vì một vài việc cần người khác đồng ý hoặc cần thời gian chuẩn bị:
- Thống nhất với nơi làm việc: làm từ xa toàn thời gian hay một phần, khung giờ có thể liên lạc, những cuộc họp cần dời.
- Kiểm điều kiện làm việc ở nước đến: làm việc từ xa cho công ty ở Việt Nam trong thời gian lưu trú ngắn có phù hợp với loại thị thực hoặc diện miễn thị thực của mình không, hỏi đại sứ quán nước đến nếu chưa chắc.
- Bảo mật dữ liệu công việc: không dùng wifi công cộng cho tài liệu nhạy cảm nếu chưa có mạng riêng ảo theo quy định của công ty.
- Chuẩn bị thiết bị: máy tính, sạc, bộ chuyển đổi ổ cắm, tai nghe có mic, ổ cứng sao lưu.
- Chọn người dự phòng: đồng nghiệp nhận việc gấp khi mình không liên lạc được, người quen hoặc phụ huynh khác nhận đón con khi mình kẹt.
Với nhiều gia đình, tuần đầu ở nơi mới nên giảm tải công việc xuống mức thấp nhất có thể. Con cần cha mẹ nhiều nhất trong tuần đầu, và bản thân người đi kèm cũng cần thời gian để tìm chợ, tìm đường, quen nhịp mới.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn khoá nội trú cho con để cha mẹ làm việc thoải mái hơn không?
Nếu con đã đủ tuổi và đã quen xa nhà, khoá nội trú với cha mẹ ở gần cho người đi kèm nhiều thời gian hơn. Nhưng đừng chọn nội trú chỉ vì lịch của cha mẹ; nếu con chưa sẵn sàng, con sẽ cần cha mẹ nhiều hơn và lịch làm việc cũng vỡ theo.
Làm việc từ xa ở nước ngoài trong vài tuần có cần giấy phép lao động không?
Quy định khác nhau giữa các nước và đang thay đổi, nhiều nước có diện thị thực riêng cho người làm việc từ xa. Hỏi trực tiếp đại sứ quán hoặc cơ quan xuất nhập cảnh nước đến, và hỏi bộ phận nhân sự của công ty, trước khi đi.
Nên dùng SIM địa phương hay chuyển vùng quốc tế?
Với người làm việc từ xa, SIM dữ liệu địa phương hoặc eSIM thường hợp hơn vì dung lượng lớn để phát mạng dự phòng. Giữ SIM Việt Nam ở máy thứ hai hoặc bật chuyển vùng chỉ cho tin nhắn nếu cần nhận mã xác thực của ngân hàng và công việc.
Con nhỏ ở nhà khi trường nghỉ lễ địa phương thì sao?
Nhiều nước có ngày lễ riêng mà trường nghỉ, không trùng lịch Việt Nam. Xem lịch trường ngay từ khi đăng ký, đánh dấu những ngày đó và dời việc quan trọng, hoặc xem trường có hoạt động thay thế cho học sinh quốc tế vào ngày lễ không.
Cả bố và mẹ đều làm việc từ xa có dễ hơn không?
Dễ chia việc đưa đón và trông con ốm hơn, nhưng cần không gian làm việc cho hai người và mạng chịu được hai cuộc gọi video cùng lúc. Nhiều gia đình chia ca: một người họp buổi sáng, người kia họp buổi chiều, để luôn có một người rảnh khi trường gọi.
Có nên nói với giáo viên của con rằng cha mẹ đang làm việc từ xa không?
Nên báo với người phụ trách học sinh khung giờ cha mẹ khó nghe máy và số điện thoại dự phòng. Không cần giải thích công việc, chỉ cần trường biết liên lạc với ai và bằng cách nào khi có việc gấp.