Muốn chọn đúng tuần đi khoá ngắn hạn, phụ huynh cần đặt hai lịch cạnh nhau: lịch nghỉ thật của con ở Việt Nam và lịch năm học của nước đến, vì lịch nước đến quyết định trại đông hay vắng, bạn cùng lớp là ai, và có được vào lớp cùng học sinh bản xứ hay không. Năm học Việt Nam bắt đầu vào tháng Chín, trong khi Hàn Quốc bắt đầu tháng Ba, Nhật Bản tháng Tư, Úc và New Zealand khoảng cuối tháng Một, đầu tháng Hai, còn Philippines những năm gần đây đã dời qua lại giữa tháng Sáu và tháng Tám. Những độ lệch đó tạo ra cả cơ hội lẫn bẫy.
Bài này đi qua cách đọc lịch của trường con, những mốc chung của lịch năm học ở Việt Nam, đặc điểm lịch của các nước hay được chọn cho khoá ngắn hạn, và một quy trình gọn để ra được hai ba tuần khả thi trong năm. Các mốc nêu ở đây là mô tả chung để định hướng; lịch cụ thể từng năm phải kiểm theo văn bản chính thức của trường và của nước đến.
Lịch của trường con: đọc ba lớp văn bản
Ở Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành khung kế hoạch thời gian năm học hằng năm cho giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Trong các năm gần đây, khung này thường đặt ngày khai giảng là năm tháng Chín, kết thúc học kỳ một vào khoảng giữa tháng Một và kết thúc năm học trước ngày ba mươi mốt tháng Năm. Đây là khung lớn; ngày cụ thể do từng tỉnh, thành quyết định.
Lớp văn bản thứ hai là kế hoạch năm học của Uỷ ban nhân dân hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo cấp tỉnh. Văn bản này nêu ngày tựu trường, ngày nghỉ Tết, ngày kết thúc từng học kỳ trên địa bàn. Lớp thứ ba là kế hoạch riêng của trường con, nơi có lịch kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ, các hoạt động ngoại khoá và những ngày nghỉ bù. Phụ huynh thường chỉ nhìn lớp thứ ba và bỏ sót những thay đổi đến từ lớp thứ hai.
Với trường quốc tế, song ngữ hoặc trường dạy chương trình nước ngoài, lịch có thể theo cấu trúc khác hẳn: kỳ nghỉ quanh Giáng sinh và năm mới hai đến ba tuần, các kỳ nghỉ ngắn giữa học kỳ, kỳ nghỉ hè bắt đầu sớm hơn hoặc muộn hơn trường công lập. Đó là thuận lợi lớn khi chọn khoá ngắn hạn, vì những khoảng nghỉ giữa kỳ của các trường này hay trùng với mùa trại ở nước ngoài.
Lịch năm học của một số nước hay được chọn cho khoá ngắn hạn
Bảng dưới đây mô tả cấu trúc chung, đủ để đoán trước một trại sẽ đông hay vắng vào tháng nào. Ngày cụ thể đổi theo năm và theo vùng:
| Nơi | Năm học bắt đầu | Kỳ nghỉ dài trong năm | Hệ quả cho khoá ngắn hạn |
|---|---|---|---|
| Việt Nam (công lập) | Tháng Chín | Hè khoảng tháng Sáu đến tháng Tám; nghỉ Tết | Hai cửa sổ chính: hè và Tết |
| Hàn Quốc | Tháng Ba | Hè khoảng cuối tháng Bảy đến tháng Tám; đông từ cuối tháng Mười hai tới khoảng tháng Hai | Trại ở Philippines, Malaysia đông học sinh Hàn vào tháng Một, tháng Hai |
| Nhật Bản | Tháng Tư | Hè khoảng cuối tháng Bảy đến cuối tháng Tám; đông ngắn quanh năm mới; xuân cuối tháng Ba | Thêm một làn sóng học sinh Nhật vào cuối tháng Ba |
| Úc, New Zealand | Cuối tháng Một hoặc đầu tháng Hai | Hè từ khoảng giữa tháng Mười hai đến cuối tháng Một; các kỳ nghỉ ngắn giữa các học kỳ | Tháng Mười hai, tháng Một không vào được lớp bản xứ; tháng Sáu, tháng Bảy là mùa đông của họ |
| Philippines | Đã dời nhiều lần trong các năm gần đây, quay về khoảng tháng Sáu | Hè khoảng tháng Tư, tháng Năm | Trường tiếng cho người nước ngoài vẫn mở quanh năm, độc lập với lịch trường bản xứ |
Cột cuối là điều quan trọng nhất với phụ huynh. Lịch nghỉ của học sinh nước khác quyết định thành phần lớp của trại quốc tế, còn lịch năm học của nước đến quyết định con có được dự giờ hay giao lưu với học sinh bản xứ hay không.
Ba chỗ lệch lịch hay gây hiểu lầm
Mùa hè Việt Nam là mùa đông Nam bán cầu. Đi Úc, New Zealand trong tháng Sáu, tháng Bảy là đi vào mùa đông của họ, trời lạnh hơn nhiều gia đình tưởng, nhất là ở miền nam nước Úc và ở New Zealand. Đồng thời, trường bản xứ đang trong học kỳ, nên đây lại là thời điểm tốt cho chương trình dự giờ.
Nghỉ đông của Việt Nam không trùng nghỉ đông của châu Âu, Bắc Mỹ. Học sinh châu Âu, Bắc Mỹ nghỉ quanh Giáng sinh và năm mới, rồi đi học lại đầu tháng Một. Khi học sinh Việt nghỉ Tết vào cuối tháng Một hay tháng Hai, trường bên đó đã vào học kỳ mới, trại kỳ nghỉ dành cho học sinh bản xứ đã đóng. Khoá học tiếng cho người nước ngoài vẫn mở, nhưng bạn cùng lớp lúc này thường là người lớn tuổi hơn.
Lịch trường tiếng không phải lịch trường phổ thông. Trường tiếng dành cho người nước ngoài, nhất là ở Philippines, Malaysia, Úc, thường nhận học viên vào mỗi thứ Hai quanh năm. Vì vậy câu hỏi không phải "trường có mở không" mà là "tuần đó có những ai, có chương trình dành riêng cho thiếu niên không, có người kèm ngoài giờ không".
Quy trình ra hai ba tuần khả thi trong năm
Quy trình này làm được trong một buổi, với lịch của trường con và vài câu hỏi gửi đơn vị tổ chức:
- Ghi lại mọi khoảng nghỉ từ năm ngày trở lên trong năm học của con: hè, Tết, các dịp lễ ghép với cuối tuần, kỳ nghỉ giữa kỳ nếu có. Ghi cả ngày kiểm tra ngay trước và ngay sau mỗi khoảng.
- Gạch bỏ các khoảng có việc gia đình: giỗ, cưới, chuyến du lịch đã hẹn, các lớp ôn thi bắt buộc.
- Đặt cạnh lịch nước đến: với mỗi khoảng còn lại, ghi nước đến đang ở mùa gì, học sinh bản xứ đang học hay nghỉ, và học sinh nước nào khác đang nghỉ.
- Chọn theo mục tiêu: muốn dự giờ trường bản xứ thì chọn khoảng mà nước đến đang học; muốn trại đông vui, nhiều hoạt động thì chọn khoảng mà học sinh các nước cũng nghỉ; muốn lớp ít người, học kỹ thì chọn khoảng vắng.
- Hỏi đơn vị tổ chức xác nhận lịch đợt, thành phần dự kiến và hạn đăng ký của hai ba lựa chọn cuối cùng.
Sau năm bước, phần lớn gia đình chỉ còn một hoặc hai khoảng thật sự hợp lý trong năm. Đó là bình thường: lịch học phổ thông ở Việt Nam khá chặt, và chọn kỹ một lần tốt hơn đi nhiều lần vội vã.
Những năm có thay đổi lớn về lịch
Lịch năm học không cố định. Trong vài năm gần đây, cả Việt Nam lẫn Philippines đều có những lần điều chỉnh lịch, do dịch bệnh, do thời tiết hay do chính sách. Ở Việt Nam, những năm có kỳ thi lớn, lịch kết thúc năm học và kỳ thi cuối cấp có thể dịch đi vài tuần. Một số địa phương cũng điều chỉnh lịch nghỉ Tết theo tình hình thực tế.
Điều này có nghĩa là kế hoạch đặt trước sáu tháng cần có một khoảng đệm. Khi chọn đợt trại, nên tránh những đợt khởi hành sát ngày kết thúc năm học hoặc sát ngày con phải quay lại trường. Chừa ba đến năm ngày ở hai đầu là mức hợp lý. Nếu lịch trường thay đổi, khoảng đệm đó là thứ cứu chuyến đi khỏi phải huỷ hay đổi vé.
Cũng nên đọc chính sách đổi đợt, hoãn đợt của đơn vị tổ chức trước khi đặt cọc. Một chương trình cho phép chuyển sang đợt sau khi lịch học của con thay đổi là chương trình hiểu thực tế của phụ huynh Việt.
Các dịp nghỉ ngắn trong năm học: có tận dụng được không
Ngoài hè và Tết, năm học ở Việt Nam có một số dịp nghỉ ngắn: Tết Dương lịch, dịp ba mươi tháng Tư và một tháng Năm, Quốc khánh hai tháng Chín vốn rơi ngay đầu năm học. Khi ghép với cuối tuần, những dịp này có thể thành bốn đến năm ngày. Nghe thì ít, nhưng với điểm đến gần, chênh một múi giờ, đó vẫn là khoảng thời gian đủ cho một chuyến trải nghiệm rất ngắn.
Điểm cần tính là những dịp này cũng là cao điểm đi lại trong nước và trong khu vực. Vé máy bay, chỗ ở và cả chỗ trong các chương trình ngắn ngày đều kín sớm. Một khoá học bắt đầu vào thứ Hai thì không khớp với kỳ nghỉ bắt đầu vào thứ Tư; nhiều trường tiếng chỉ nhận học viên vào đầu tuần, nên kỳ nghỉ lệch giữa tuần sẽ khó ghép.
Vì vậy, nếu muốn dùng các dịp nghỉ ngắn, nên tìm chương trình được thiết kế riêng cho khoảng thời gian đó, có ngày bắt đầu linh hoạt, thay vì cố nhét một khoá chuẩn một tuần vào. Với phần lớn gia đình, các dịp này hợp hơn cho một chuyến thăm trường, một buổi kiểm tra trình độ, hay một lần đi thử cho con quen cảm giác xa nhà, trước khi đăng ký một khoá dài hơn vào hè.
Lịch không chỉ là ngày tháng
Ghép lịch còn là ghép nhịp. Một đứa trẻ vừa kết thúc học kỳ với hai tuần kiểm tra dồn dập sẽ cần vài ngày nghỉ trước khi bước vào một trại học tám tiết mỗi ngày. Một đứa trẻ quay lại trường ngay ngày hôm sau khi đáp máy bay sẽ khó theo kịp tuần đầu. Khi đặt hai lịch cạnh nhau, nên nghĩ cả về sức của con ở hai đầu chuyến đi.
Cũng nên nghĩ về mùa ở nhà. Một chuyến đi trong tháng Bảy có thể khiến con lỡ các lớp hè, các hoạt động đội nhóm mà con thích; một chuyến đi dịp Tết có thể khiến con lỡ những buổi họp mặt gia đình. Không có lựa chọn nào không có mất mát, nhưng khi con được tham gia quyết định, con thường chấp nhận mất mát đó dễ hơn.
Khi đã ra được tuần đi, hãy chia sẻ lịch đó với giáo viên chủ nhiệm của con từ sớm. Giáo viên biết trước sẽ dễ sắp xếp bài kiểm tra, giao bài tập bù, và đôi khi còn gợi ý cách để con kể lại chuyến đi cho cả lớp. Một chuyến đi được trường biết và ủng hộ thường trọn vẹn hơn một chuyến đi lặng lẽ.
Câu hỏi thường gặp
Năm học ở Việt Nam thường kết thúc khi nào?
Trong các năm gần đây, khung kế hoạch thời gian năm học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thường đặt mốc kết thúc năm học trước ngày ba mươi mốt tháng Năm. Ngày cụ thể do từng tỉnh, thành quyết định, và các lớp cuối cấp có lịch thi riêng. Nên kiểm văn bản của năm đang học.
Đi Úc dịp hè Việt Nam có dự giờ được trường bản xứ không?
Tháng Sáu, tháng Bảy là mùa đông ở Úc và trường bản xứ thường đang trong học kỳ, có một kỳ nghỉ ngắn giữa năm. Vì vậy chương trình dự giờ có khả năng diễn ra nếu không trùng kỳ nghỉ ngắn đó. Ngày nghỉ khác nhau giữa các bang, nên hỏi đơn vị tổ chức lịch cụ thể.
Trường tiếng ở Philippines có nghỉ theo lịch trường phổ thông bên đó không?
Thông thường không. Trường tiếng dành cho người nước ngoài vận hành gần như quanh năm và nhận học viên theo tuần. Một số ngày lễ quốc gia có thể nghỉ hoặc học bù. Những gì thay đổi theo mùa là số học viên và thành phần quốc tịch, không phải việc trường mở hay đóng.
Con học trường quốc tế, kỳ nghỉ Giáng sinh có nên đi ngắn hạn không?
Kỳ nghỉ quanh Giáng sinh và năm mới thường dài hai đến ba tuần, đủ cho một khoá ngắn. Lưu ý đây là cao điểm du lịch ở nhiều nơi, vé máy bay và chỗ ở khó hơn, và nhiều trại kỳ nghỉ ở châu Âu, Bắc Mỹ có lịch nghỉ đúng những ngày lễ. Nên hỏi lịch hoạt động từng ngày.
Có nên chọn đợt khởi hành ngay sau ngày con thi xong học kỳ?
Nên tránh nếu được. Sau một đợt kiểm tra, con thường mệt và cần vài ngày nghỉ. Khởi hành ngay hôm sau khiến con bước vào trại trong trạng thái thiếu ngủ, dễ ốm, khó hoà nhập tuần đầu. Ba đến năm ngày đệm là mức hợp lý cho phần lớn trẻ.