Khi cả nhà cùng đi trong lúc con học một khoá ngắn hạn ở nước ngoài, có bốn cách sắp xếp hay gặp: con ở trại nội trú còn cha mẹ ở một nơi gần đó; con học bán trú ban ngày và tối về với gia đình; cả nhà cùng có lịch học, mỗi người một lớp; hoặc gia đình đi nghỉ là chính và con học vài buổi mỗi ngày. Bốn cách này khác nhau ở chỗ con được tách khỏi cha mẹ bao nhiêu giờ mỗi ngày, ai chịu trách nhiệm trông con ngoài giờ học, và gia đình phải tự lo những phần nào.
Không có cách nào tốt hơn cho mọi nhà. Một em mười hai tuổi đã quen ngủ xa nhà có thể chịu thiệt nếu cha mẹ ở quá gần; một bé tám tuổi lần đầu ra nước ngoài lại cần chính sự gần gũi ấy. Bài này đi qua từng cách sắp xếp, ai hợp với cách nào, những việc gia đình phải tự gánh, và một khung câu hỏi để cả nhà ngồi lại chọn trước khi xem bất kỳ chương trình nào.
Bốn cách sắp xếp nhìn cạnh nhau
Bảng dưới đây so bốn mô hình theo những điểm quyết định trải nghiệm thật của con, không theo tên gọi trên tờ chương trình. Một chương trình có thể cho phép nhiều cách, nên đọc bảng như bốn lựa chọn gia đình đặt ra cho mình.
| Cách sắp xếp | Con xa cha mẹ bao lâu mỗi ngày | Ai trông con ngoài giờ học | Gia đình tự lo thêm |
|---|---|---|---|
| Con ở trại nội trú, cha mẹ ở gần | Gần như cả ngày lẫn đêm, gặp theo lịch thăm | Nhân viên trại, quản lý ký túc xá | Chỗ ở, đi lại, lịch riêng của cha mẹ |
| Con học bán trú, tối về với gia đình | Khoảng sáu đến chín giờ ban ngày | Cha mẹ | Đưa đón, bữa tối, cuối tuần, chỗ ở |
| Cả nhà cùng có lịch học | Theo giờ lớp của mỗi người | Cha mẹ ngoài giờ lớp | Chọn lớp cho người lớn, sắp lịch chung |
| Nghỉ là chính, con học vài buổi | Hai đến bốn giờ mỗi ngày | Cha mẹ | Gần như mọi thứ, trừ giờ lên lớp |
Hàng đầu và hàng cuối là hai đầu của một thang: một bên con tự lập gần như hoàn toàn, một bên con vẫn sống trong nhịp gia đình. Phần lớn gia đình đi lần đầu chọn một trong hai hàng giữa, rồi điều chỉnh ở chuyến sau.
Con ở trại nội trú, cha mẹ ở gần: khi nào hợp
Cách này giữ nguyên trải nghiệm nội trú của con: con ngủ ở ký túc xá, ăn với bạn, theo nội quy trại, trong khi cha mẹ thuê chỗ ở trong cùng thành phố hoặc cách vài chục phút đi xe. Nhiều phụ huynh chọn cách này cho chuyến đầu vì muốn có mặt kịp nếu con ốm hay có chuyện, nhưng vẫn để con tự sống với bạn.
Cách này hợp với con từ khoảng mười một, mười hai tuổi trở lên, đã từng ngủ xa nhà vài đêm, và với những gia đình có kỷ luật giữ khoảng cách. Thử thách lớn nhất không nằm ở con mà ở cha mẹ: biết con chỉ cách mình hai mươi phút, rất khó cưỡng lại việc ghé thăm mỗi tối, gọi điện mỗi giờ nghỉ, hay đón con ra ngoài ăn mỗi cuối tuần. Khi đó con có hai cuộc sống chồng lên nhau và không sống trọn cái nào.
Trước khi chọn, hỏi trại có cho phụ huynh ở gần đến thăm không, vào những khung giờ nào, có cần báo trước, có được đón con ra ngoài qua đêm không. Nhiều trại có quy định chặt, và quy định đó nên được gia đình xem là đồng minh chứ không phải rào cản. Danh mục này có một bài riêng về cách thăm con khi cha mẹ ở gần trại.
Con học bán trú, tối về với gia đình
Ở mô hình này, con theo lớp và hoạt động của trường từ sáng đến chiều, có khi đến sau bữa tối, rồi về ở với cha mẹ trong căn hộ hoặc khách sạn gần trường. Đây là lựa chọn quen thuộc với trẻ từ khoảng sáu đến mười tuổi, và với những gia đình có con chưa từng xa nhà qua đêm.
Ưu điểm rõ nhất là giấc ngủ và bữa ăn của con giữ được nếp quen, cha mẹ thấy ngay khi con mệt hay buồn. Đổi lại, gia đình gánh phần việc mà ở trại nội trú do nhân viên làm: đưa đón đúng giờ mỗi ngày, lo bữa tối và bữa sáng, nghĩ ra việc cho buổi tối và cả hai ngày cuối tuần. Với một kỳ bốn tuần, đó là gần hai mươi buổi tối và tám ngày cuối tuần phải lấp sao cho con vẫn nghỉ ngơi đủ mà không ngồi cả buổi với màn hình.
Một điểm hay bị bỏ qua: trẻ học bán trú thường mất phần sinh hoạt buổi tối của trại, vốn là lúc trẻ kết bạn nhiều nhất và nói tiếng Anh tự nhiên nhất. Nếu trường có hoạt động tối mở cho học sinh bán trú, cân nhắc cho con tham gia vài buổi mỗi tuần thay vì đón về sớm mọi ngày.
Cả nhà cùng học, hoặc nghỉ là chính
Cả nhà cùng có lịch học. Cha mẹ đăng ký một lớp cho người lớn ở cùng trường hoặc ở nơi khác trong thành phố, con học lớp của con, buổi chiều cả nhà gặp lại. Cách này hợp với gia đình muốn cùng trải qua cảm giác đi học ở nước ngoài, và với những phụ huynh bản thân cũng cần trau dồi một ngoại ngữ. Điều cần giữ là không biến giờ chung buổi chiều thành giờ cha mẹ kiểm bài cho con.
Nghỉ là chính, con học vài buổi. Gia đình chọn một nơi nghỉ dưỡng có lớp ngắn cho trẻ, hoặc tự đặt vài buổi học riêng mỗi sáng, phần còn lại là đi chơi. Đây là cách nhẹ nhàng nhất để con làm quen với việc dùng tiếng Anh ở nước ngoài, nhưng nên gọi đúng tên nó là một kỳ nghỉ có thêm lớp học, không kỳ vọng tiến bộ như một khoá học trọn ngày.
Ghép giữa các cách. Nhiều gia đình đi tuần đầu theo kiểu bán trú để con quen trường, rồi chuyển con vào nội trú từ tuần thứ hai khi con đã có bạn và tự tin hơn. Cách ghép này chỉ làm được nếu trường cho phép đổi hình thức giữa chừng, nên hỏi ngay từ lúc đăng ký.
Một người đi, một người ở nhà. Thực tế ở nhiều nhà, "cả nhà cùng đi" là một phụ huynh đi kèm, người còn lại ở nhà đi làm và có khi bay sang vào cuối kỳ. Phân vai từ trước giúp người ở nhà không thấy mình đứng ngoài, và người đi kèm không phải gánh mọi quyết định một mình.
Những việc gia đình phải tự gánh khi đi cùng
Khi con đi theo đoàn hoặc ở nội trú, đơn vị tổ chức lo phần lớn hậu cần. Khi gia đình đi cùng, những phần sau chuyển về tay cha mẹ, và nên được liệt kê trước khi quyết định:
- Chỗ ở cho cả nhà: căn hộ, khách sạn hay phòng gia đình trong khuôn viên trường, kèm điều kiện giặt giũ, nấu ăn, khoảng cách đến lớp.
- Đi lại hằng ngày: xe đưa đón, giờ cao điểm, mùa mưa, và ai đón con nếu người đi kèm bị ốm.
- Bảo hiểm cho từng người: bảo hiểm của trường thường chỉ bao học sinh đã đăng ký, không bao cha mẹ hay em nhỏ đi theo.
- Bữa ăn và giờ giấc: ai nấu, ăn ở đâu, giữ giờ ngủ của trẻ thế nào khi cả nhà đang ở một nơi mới.
- Lịch của người lớn: người đi kèm làm gì trong sáu, bảy giờ con ở lớp mỗi ngày, có làm việc từ xa không.
- Giấy tờ của cả nhà: hộ chiếu còn hạn đủ lâu, điều kiện nhập cảnh với từng người, giấy tờ cho trẻ đi cùng một phụ huynh, kiểm lại với cơ quan xuất nhập cảnh và đại sứ quán nước đến trước ngày bay.
Đơn vị tư vấn có thể giúp phần chương trình học và một phần chỗ ở, nhưng hãy hỏi rõ phần nào họ lo, phần nào gia đình tự lo, và ghi lại thành danh sách để không ai nghĩ người kia đã làm.
Năm câu hỏi cả nhà nên trả lời trước khi chọn cách
Ngồi lại với nhau, kể cả với con nếu con đã đủ lớn, và trả lời theo thứ tự này. Câu trả lời thường tự chỉ ra cách sắp xếp hợp nhất.
- Chuyến đi này là của ai? Nếu mục tiêu chính là trải nghiệm tự lập của con, cha mẹ cần lùi xa hơn. Nếu đây là kỳ nghỉ chung có thêm phần học, gia đình ở cạnh con là hợp lý.
- Con đã xa nhà qua đêm bao lâu? Chưa bao giờ, vài đêm, hay đã đi trại trong nước một tuần. Câu trả lời gần như quyết định giữa bán trú và nội trú.
- Người đi kèm sẽ làm gì cả ngày? Nếu chưa có câu trả lời rõ, nguy cơ cha mẹ quanh quẩn và can thiệp vào ngày của con rất cao.
- Gia đình chịu được bao nhiêu phần hậu cần? Đưa đón, nấu nướng, cuối tuần. Với bốn tuần, đây là một khối việc thật.
- Chuyến sau sẽ khác thế nào? Nghĩ trước một bước giúp chọn cách hôm nay như một nấc thang, ví dụ năm nay bán trú có cha mẹ, năm sau nội trú theo đoàn.
Nếu sau năm câu hỏi vẫn phân vân giữa hai cách, chọn cách cho con nhiều tự lập hơn một chút nhưng có đường lui rõ ràng, ví dụ nội trú với cha mẹ ở gần trong tuần đầu.
Đặt kỳ vọng đúng cho một chuyến đi cả nhà
Chuyến đi có gia đình đi cùng thường êm hơn với con nhỏ, nhưng cũng ít "va chạm" hơn: con ít phải tự xoay xở, ít phải hỏi người lạ, và có sẵn cha mẹ để quay về khi khó. Đó không phải điểm yếu, chỉ là một kiểu trải nghiệm khác. Gia đình nên đo thành công bằng những thứ có thật: con có vài người bạn mới, con dám gọi món, hỏi đường, kể lại một ngày ở lớp bằng vài câu tiếng Anh, con muốn quay lại.
Điều nên tránh là biến chuyến đi thành một dự án mà cha mẹ phải chứng minh hiệu quả, rồi theo dõi con từng giờ để xem đã đáng chưa. Trẻ cảm nhận rất rõ khi mình đang bị đánh giá, và sẽ học ít đi chứ không nhiều hơn.
Đội tư vấn Global Gate Pass biên soạn danh mục này để gia đình nhìn đủ các cách đi cùng con. Gia đình muốn hỏi về chương trình có nhận học sinh bán trú hay chỗ ở cho phụ huynh ở các đợt gần nhất có thể đăng ký tư vấn trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ ở gần trại nội trú có làm con khó hoà nhập hơn không?
Có thể, nếu cha mẹ gặp con quá thường xuyên. Con sẽ dồn chuyện để kể với cha mẹ thay vì kể với bạn, và luôn có một lối thoát khỏi những ngày đầu khó chịu. Giữ lịch thăm thưa, thống nhất trước với trại và với con, thì việc ở gần chủ yếu đem lại sự yên tâm mà không lấy mất trải nghiệm.
Trẻ bao nhiêu tuổi thì nên ở nội trú thay vì bán trú?
Không có mốc tuổi cứng. Nhiều trại nhận nội trú từ khoảng tám tuổi, nhưng điều quyết định là con đã quen ngủ xa nhà chưa và tự lo được việc cá nhân không. Trẻ dưới mười tuổi lần đầu ra nước ngoài thường hợp với bán trú; từ mười hai tuổi trở lên, nhiều em sẵn sàng cho nội trú.
Có thể đổi từ bán trú sang nội trú giữa khoá không?
Một số trường cho phép nếu còn chỗ ở ký túc xá và con đã hoàn thành phần đăng ký nội trú như khai sức khoẻ, cam kết nội quy. Hãy hỏi trước khi đăng ký, vì giữa mùa đông học sinh, ký túc xá có thể kín chỗ và việc đổi không còn làm được.
Bảo hiểm của trường có bao cả cha mẹ đi cùng không?
Thường là không. Bảo hiểm do trường mua hoặc yêu cầu chỉ áp cho học sinh đã đăng ký khoá học. Cha mẹ và các con không học cần bảo hiểm du lịch riêng, đọc kỹ phần chi phí y tế, sơ tán và trường hợp một người phải về nước sớm.
Chỉ một phụ huynh đưa con đi thì cần lưu ý giấy tờ gì?
Một số nước có yêu cầu riêng với trẻ vị thành niên đi cùng chỉ một cha hoặc mẹ, như giấy đồng ý của người còn lại. Quy định thay đổi theo nước và theo thời điểm, nên kiểm trực tiếp với đại sứ quán nước đến và cơ quan xuất nhập cảnh trước khi đặt vé.
Đi cả nhà có làm con nói tiếng Việt nhiều hơn và học kém đi không?
Ngoài giờ học thì có, vì con về nhà là nói tiếng Việt. Trong giờ học, ảnh hưởng nhỏ hơn nhiều so với việc lớp có nhiều bạn cùng quốc tịch. Có thể bù bằng cách cho con tham gia hoạt động tối của trường vài buổi một tuần và để con tự gọi món, hỏi đường khi cả nhà đi chơi.