Phần lớn trẻ lần đầu trượt tuyết ở trại đông đều học được những bước cơ bản trên dốc dành cho người mới sau một hai buổi, nếu học với huấn luyện viên, đội mũ bảo hiểm, mặc đồ đúng và không tự ý lên đường trượt khó. Chấn thương thường gặp nhất là bong gân, va đập do té ngã; những ca nghiêm trọng hiếm hơn và phần lớn liên quan tới tốc độ, va chạm, hoặc đi ra ngoài khu vực cho phép. Biết trước những điều này giúp phụ huynh hỏi đúng câu và giúp con tận hưởng tuyết thay vì sợ.
Bài này dành cho gia đình đang cân nhắc trại đông có hoạt động trên tuyết ở Hàn Quốc, Nhật Bản hay châu Âu. Nội dung gồm cách một buổi học trượt tuyết cho trẻ thường diễn ra, đồ bảo hộ, những rủi ro riêng của tuyết, bảo hiểm, và các câu hỏi nên gửi đơn vị tổ chức. Đây không phải hướng dẫn kỹ thuật trượt tuyết; kỹ thuật là việc của huấn luyện viên tại chỗ.
Một buổi học trượt tuyết cho người mới diễn ra thế nào
Ở các khu trượt tuyết có lớp cho trẻ em, buổi đầu thường bắt đầu trên mặt phẳng: làm quen với giày trượt cứng và nặng, tập đi lại, tập đứng dậy khi té. Sau đó các em lên một dốc rất thoải dành cho người mới, thường có băng chuyền kéo lên thay vì cáp treo, và tập kỹ thuật giảm tốc độ, dừng lại bằng cách khép mũi ván. Phần lớn thời gian buổi đầu là té và đứng dậy, chuyện hoàn toàn bình thường.
Lớp trẻ em thường chia nhóm nhỏ theo tuổi và trình độ, mỗi nhóm có một huấn luyện viên. Ở Hàn Quốc và Nhật Bản, các khu trượt tuyết lớn có huấn luyện viên dạy bằng tiếng Anh, nhưng không phải lúc nào cũng có; nhiều đoàn mang theo người phiên dịch hoặc chọn lớp dành riêng cho đoàn. Hỏi trước ngôn ngữ dạy giúp con không bị lạc trong buổi học đầu.
Một chương trình hợp lý cho người mới thường là hai đến bốn buổi trượt, mỗi buổi không quá dài, xen với hoạt động khác. Trượt tuyết tốn sức hơn trẻ tưởng: giày nặng, trời lạnh, té nhiều. Trẻ mệt là trẻ dễ chấn thương. Một lịch trình cho trẻ trượt từ sáng đến chiều ngay ngày đầu là tín hiệu nên hỏi lại.
Đồ bảo hộ và trang phục tối thiểu
Phần lớn đồ chuyên dụng có thể thuê tại khu trượt tuyết, không cần mua. Danh sách tối thiểu cho một buổi trượt:
- Mũ bảo hiểm trượt tuyết: nhiều khu trượt tuyết khuyến nghị mạnh hoặc yêu cầu với trẻ em. Mũ phải vừa đầu, cài quai chắc.
- Kính trượt tuyết: bảo vệ mắt khỏi gió, tuyết bay và ánh nắng phản chiếu.
- Bộ quần áo trượt tuyết chống thấm: thường thuê được; bên trong mặc áo lót giữ nhiệt và lớp giữa giữ ấm.
- Găng tay chống thấm: găng len thường ướt nhanh khi chạm tuyết, nên dùng găng chuyên dụng.
- Tất dày, cao cổ: một đôi, không mang hai đôi chồng lên làm giày chật và chân lạnh hơn.
- Khăn ống che cổ: thay cho khăn quàng dài, vì khăn dài có thể vướng vào thiết bị.
- Kem chống nắng và son dưỡng: nắng trên tuyết mạnh hơn trẻ tưởng.
- Giày ván và ván trượt: thuê tại chỗ, nhân viên chỉnh theo cân nặng và trình độ của con.
Nếu thuê đồ, hỏi trước kích cỡ và cân nặng cần khai. Giày trượt không vừa là nguyên nhân thường gặp làm trẻ đau chân và bỏ cuộc sau buổi đầu.
Những rủi ro riêng của tuyết
Nắng phản chiếu. Tuyết phản chiếu phần lớn tia cực tím, và ở độ cao lớn tia cực tím còn mạnh hơn. Trẻ trượt cả buổi không đeo kính có thể bị đau mắt, chảy nước mắt, nhìn mờ vào cuối ngày; da mặt có thể cháy nắng dù trời lạnh. Kính và kem chống nắng là đồ bắt buộc, không phải đồ phụ.
Té ngã và va chạm. Phần lớn chấn thương ở trẻ là bong gân cổ tay, đầu gối, va đập. Nguy cơ cao hơn khi trẻ trượt quá tốc độ, trượt ở đường không phù hợp trình độ hoặc va vào người khác. Quy tắc cơ bản: trượt trong khả năng kiểm soát, người phía dưới dốc được ưu tiên, dừng lại ở mép đường trượt chứ không giữa đường.
Lạnh và ướt. Té nhiều làm quần áo dính tuyết, nếu đồ không chống thấm, trẻ sẽ ướt và lạnh nhanh. Ngón tay, ngón chân, tai và má là những chỗ cần để ý. Nghỉ vào phòng ấm giữa buổi giúp trẻ hồi lại.
Ra ngoài khu vực cho phép. Khu trượt tuyết có ranh giới rõ ràng. Ngoài ranh là tuyết chưa được kiểm tra, có thể có hố, đá, cây đổ. Trẻ tò mò dễ bị cuốn theo đường mòn ra ngoài. Dặn con không bao giờ rời đường trượt được đánh dấu.
Bảo hiểm và trường hợp có chấn thương
Nhiều hợp đồng bảo hiểm du lịch tiêu chuẩn loại trừ hoặc giới hạn quyền lợi cho thể thao mùa đông, hoặc yêu cầu mua thêm quyền lợi riêng. Đây là điểm phụ huynh hay bỏ sót khi chỉ đọc mục quyền lợi y tế chung. Trước khi đi, đọc mục loại trừ của hợp đồng, hỏi trực tiếp công ty bảo hiểm trượt tuyết có được bảo hiểm không, có cần mua thêm không.
Khi trẻ bị chấn thương ở khu trượt tuyết, đội cứu hộ của khu sẽ sơ cứu và đưa xuống. Chi phí cứu hộ trên núi ở một số nơi được tính riêng, không nằm trong chi phí khám chữa bệnh. Đơn vị tổ chức nên có quy trình: ai đi cùng con tới cơ sở y tế, ai liên hệ bảo hiểm, ai báo cho gia đình và trong bao lâu.
Hỏi thêm về trường hợp con không muốn trượt tiếp sau buổi đầu, vì sợ hay vì đau. Chương trình tốt có hoạt động thay thế như chơi tuyết, đi xe trượt, làm người tuyết, tham quan, thay vì bắt trẻ tiếp tục trên dốc.
Chơi tuyết không cần trượt tuyết
Không phải trại đông nào cũng có trượt tuyết, và không phải đứa trẻ nào cũng thích trượt. Với nhiều trẻ Việt, chỉ việc được chạm vào tuyết, đắp người tuyết, ném tuyết, đi xe trượt trên dốc thoải đã là trải nghiệm đáng nhớ. Những hoạt động này nhẹ nhàng hơn, ít rủi ro chấn thương hơn, và hợp với trẻ nhỏ tuổi.
Vẫn có vài điều cần nhắc: không ném tuyết vào mặt bạn, vì tuyết nén có thể cứng như đá; không ăn tuyết; không chơi gần mép dốc, mép hồ đóng băng; thay găng ướt ngay. Hồ và sông đóng băng là nơi trẻ hay tò mò muốn đi lên, nhưng lớp băng có thể không đủ dày, và đây là rủi ro mà trẻ từ vùng nhiệt đới không có khái niệm.
Nếu mục tiêu chính của chuyến đi là học tiếng, một chương trình có một hai buổi chơi tuyết trong cả đợt thường đủ cho trải nghiệm mà không chiếm nhiều thời gian học. Nếu mục tiêu là trải nghiệm mùa đông, hỏi chương trình tỉ lệ thời gian ngoài trời và trong nhà.
Chuẩn bị thể lực vài tuần trước khi đi
Trượt tuyết dùng nhiều cơ đùi, cơ bụng và khả năng giữ thăng bằng, những thứ mà một học sinh ngồi học cả ngày ít khi dùng tới. Trẻ có thể lực tốt học nhanh hơn, ít mỏi hơn và ít té do mệt hơn. Không cần tập luyện chuyên sâu; ba bốn tuần trước chuyến đi, những hoạt động như đạp xe, bơi, đá bóng, nhảy dây vài buổi mỗi tuần đã giúp nhiều.
Một vài bài tập đơn giản ở nhà cũng có ích: đứng một chân giữ thăng bằng, ngồi xổm dựa tường, bước chùng chân. Mười lăm phút mỗi tối, làm cùng bố mẹ, vừa giúp cơ thể chuẩn bị vừa thành một trò chơi đếm ngược tới ngày đi. Trẻ có vấn đề về khớp, tim mạch hay đang hồi phục chấn thương nên hỏi bác sĩ trước khi tham gia trượt tuyết.
Chuẩn bị tinh thần cũng quan trọng không kém. Nói với con rằng buổi đầu sẽ té nhiều, ai cũng vậy, và té là một phần của việc học. Trẻ biết trước điều đó ít bị nản hơn so với trẻ nghĩ rằng mình sẽ lướt đi ngay như trong video.
Một ngày ở khu trượt tuyết theo đoàn
Một ngày điển hình bắt đầu từ sớm: ăn sáng no, mặc lớp trong ở chỗ ở, di chuyển tới khu trượt tuyết, thuê và thử đồ. Khâu thuê đồ cho cả đoàn thường mất khá lâu, nhất là khi phải chỉnh giày cho từng em. Đoàn có kinh nghiệm gửi trước danh sách chiều cao, cân nặng, cỡ giày để rút ngắn khâu này.
Buổi sáng là lớp học với huấn luyện viên. Trưa vào nhà nghỉ trong khu ăn trưa, thay găng và tất nếu ướt, sưởi ấm. Buổi chiều có thể là lớp thứ hai, thời gian tự luyện trên dốc dành cho người mới dưới sự trông chừng, hoặc chơi tuyết. Về chỗ ở vào cuối chiều, khi trời bắt đầu tối và lạnh hơn.
Người kèm của đoàn cần biết từng em đang ở nhóm nào, với huấn luyện viên nào, và có điểm hẹn cố định nếu một em bị tách khỏi nhóm. Điện thoại có thể hết pin nhanh trong trời lạnh, nên điểm hẹn và giờ hẹn quan trọng hơn việc gọi điện. Dặn con thuộc điểm hẹn và luôn đi cùng ít nhất một bạn.
Cuối ngày, khi các em đã mệt, là lúc dễ xảy ra sự cố nhất: lượt trượt cuối cùng vội vàng, cố thêm một lần dù chân đã run. Đoàn tốt kết thúc sớm một chút thay vì tận dụng tới phút chót, và dành thời gian trả đồ thuê, kiểm đếm đủ người, rồi mới lên xe về.
Câu hỏi nên gửi đơn vị tổ chức trước khi chốt
Năm câu hỏi giúp phụ huynh đánh giá phần hoạt động trên tuyết của một trại đông:
- Ai dạy trượt tuyết: huấn luyện viên của khu trượt tuyết hay người của trại, dạy bằng ngôn ngữ gì, mỗi nhóm bao nhiêu trẻ.
- Đồ bảo hộ: mũ bảo hiểm và kính có bắt buộc không, có trong giá thuê không, kích cỡ cho trẻ nhỏ có sẵn không.
- Lịch buổi trượt: mấy buổi, mỗi buổi bao lâu, có nghỉ giữa buổi trong phòng ấm không.
- Khi có chấn thương: quy trình đưa đi khám, ai đi cùng, bảo hiểm của chương trình có bao gồm thể thao mùa đông không.
- Nếu con không muốn trượt: có hoạt động thay thế không, ai trông con lúc đó.
Năm câu trả lời cụ thể là dấu hiệu chương trình đã tổ chức hoạt động trên tuyết cho trẻ nhiều lần. Câu trả lời chung chung kiểu "an toàn lắm, các bé thích lắm" chưa đủ để chốt.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì học trượt tuyết được?
Nhiều khu trượt tuyết có lớp cho trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi, nhưng với trại đông không có cha mẹ đi kèm, tuổi nhận thường cao hơn. Trẻ từ tám tuổi trở lên thường theo được lớp nhóm và tự lo đồ đạc tốt hơn. Tuổi cụ thể do từng khu trượt tuyết và từng chương trình quy định.
Có cần mua đồ trượt tuyết trước cho con không?
Thường không cần. Ván, giày, gậy, mũ bảo hiểm và cả bộ quần áo chống thấm có thể thuê tại khu trượt tuyết. Gia đình chỉ cần chuẩn bị áo lót giữ nhiệt, lớp giữ ấm, tất dày, găng tay chống thấm, kem chống nắng và son dưỡng. Nên hỏi trước đồ nào chương trình đã bao gồm.
Con có cần đội mũ bảo hiểm khi trượt tuyết không?
Nên đội. Mũ bảo hiểm giảm nguy cơ chấn thương đầu khi té hoặc va chạm, và nhiều khu trượt tuyết khuyến nghị mạnh hoặc yêu cầu với trẻ em. Mũ phải vừa đầu và cài quai chắc. Nếu chương trình không yêu cầu mũ, đó là câu nên hỏi lại.
Bảo hiểm du lịch thông thường có chi trả khi con bị chấn thương lúc trượt tuyết không?
Tuỳ hợp đồng. Nhiều hợp đồng tiêu chuẩn loại trừ hoặc giới hạn quyền lợi cho thể thao mùa đông, hoặc yêu cầu mua thêm. Nên đọc kỹ mục loại trừ và hỏi thẳng công ty bảo hiểm trước khi đi, đồng thời hỏi chương trình có bảo hiểm riêng cho hoạt động này không.
Con sợ, không muốn trượt tuyết thì sao?
Chuyện này khá thường gặp sau buổi đầu, nhất là khi trẻ té nhiều. Không nên ép. Chương trình tốt có hoạt động thay thế như chơi tuyết, đi xe trượt, tham quan, và người kèm trông con trong thời gian đó. Nhiều trẻ thử lại vào buổi sau khi đã thấy bạn bè trượt được.