Trên chuyến bay quốc tế của đoàn, con ngồi theo chỗ trưởng đoàn đã xếp, theo một vài quy tắc đơn giản của đoàn (không đổi chỗ khi chưa hỏi, không rời ghế lúc đèn báo thắt dây, báo người lớn khi thấy mệt), và trưởng đoàn đi kiểm tra các em định kỳ. Với chặng ngắn đi các nước Đông Nam Á, đây là vài giờ đồng hồ; với chặng sang châu Âu, Bắc Mỹ hay Úc, có thể là cả một đêm, có khi hai chặng.
Phần lớn các em bay ổn. Những chuyện hay gặp là ù tai khi hạ độ cao, say máy bay, khó ngủ trên chuyến bay đêm, mất đồ trong ghế, và ăn uống thất thường. Bài này giúp cha mẹ chuẩn bị cho con trước ngày bay để những chuyện đó không thành vấn đề.
Đoàn xếp chỗ ngồi thế nào
Khi làm thủ tục chung, trưởng đoàn thường cố xin cho cả đoàn ngồi thành một khối, hoặc ít nhất từng nhóm hai ba em ngồi liền nhau. Không phải lúc nào cũng được: chuyến bay đông, hãng đã chia chỗ từ trước, hoặc đoàn đặt vé theo nhiều đợt. Khi đó, trưởng đoàn ưu tiên để em nhỏ tuổi nhất ngồi gần mình và các em nhút nhát ngồi cạnh bạn quen.
Người lớn đi kèm thường chọn ghế cạnh lối đi để đứng lên kiểm tra các em dễ dàng. Con ngồi ghế cạnh cửa sổ thì vui hơn nhưng khó ra vào; con hay đi vệ sinh, dễ say thì ngồi gần lối đi hợp hơn. Nếu con có nhu cầu riêng như vậy, báo trưởng đoàn từ trước ngày bay, không phải lúc đã ở quầy.
Dặn con không tự đổi chỗ với bạn khi chưa hỏi trưởng đoàn. Đổi chỗ nghe vô hại, nhưng danh sách chỗ ngồi là thứ trưởng đoàn và tiếp viên dùng để tìm em khi cần, nhất là khi có em không khoẻ hoặc khi phát suất ăn đặc biệt cho em dị ứng.
Bốn quy tắc trên máy bay cha mẹ nên dặn con từ ở nhà
Nghe tiếp viên trước, rồi trưởng đoàn. Trên máy bay, tiếp viên có quyền cao nhất về an toàn. Khi đèn thắt dây an toàn bật, con ngồi tại chỗ dù đang muốn đi vệ sinh hay muốn qua chỗ bạn.
Không rời khu ghế của đoàn ngoài lối đến nhà vệ sinh. Máy bay thân rộng có nhiều khoang, đi lạc sang khoang khác không nguy hiểm nhưng làm trưởng đoàn mất công tìm.
Báo ngay khi thấy không ổn. Đau tai, buồn nôn, đau bụng, sốt, khó thở: nói với trưởng đoàn hoặc bấm nút gọi tiếp viên. Nhiều em ngại nên chịu đựng đến lúc hạ cánh, khi đó việc xử lý khó hơn.
Giữ đồ trong tầm tay. Hộ chiếu nếu con tự giữ, điện thoại, tai nghe để trong túi đeo người, không nhét vào túi lưng ghế. Đồ để ở túi lưng ghế là thứ hay bị bỏ quên nhất khi hạ cánh.
Ù tai và đau tai khi máy bay hạ độ cao
Khi máy bay hạ độ cao, áp suất trong khoang tăng dần; tai giữa của con cần cân bằng áp suất qua vòi nhĩ, một ống nhỏ nối tai với họng. Nếu vòi nhĩ không mở kịp, con thấy ù, đau, nghe như bị bịt. Người lớn thường tự xử lý bằng cách nuốt, ngáp; trẻ em, nhất là khi đang ngủ, hay quên làm.
Cách đơn giản nhất: cho con nhai kẹo cao su, ngậm kẹo, uống từng ngụm nước nhỏ khi máy bay bắt đầu hạ độ cao, thường khoảng nửa tiếng đến bốn mươi phút trước khi chạm đất. Dặn con thức dậy hoặc nhờ bạn ngồi cạnh đánh thức lúc đó. Ngáp, nuốt nhiều lần cũng giúp.
Nếu con đang sổ mũi, nghẹt mũi hoặc viêm tai trước ngày bay, việc cân bằng áp suất khó hơn và đau hơn. Cho con đi khám trước chuyến bay vài ngày, hỏi bác sĩ có nên dùng thuốc gì không. Đừng tự cho con dùng thuốc nhỏ mũi hay thuốc chống nghẹt nếu bác sĩ chưa dặn.
Cảm giác ù thường hết sau khi hạ cánh một lúc. Nếu con đau tai nhiều, chảy dịch tai, hoặc nghe kém kéo dài sang ngày hôm sau, trưởng đoàn nên đưa con đi khám ở nơi đến.
Say máy bay: phòng trước và xử lý trên đường
Say máy bay ít gặp hơn say xe, nhưng có. Con từng say xe đường dài, say tàu thì khả năng say máy bay cao hơn, nhất là khi máy bay rung lắc. Khi chọn chỗ, ghế gần cánh máy bay thường ít rung hơn ghế cuối. Cho con ăn nhẹ trước giờ bay, không để bụng đói hoàn toàn và cũng không ăn quá no, tránh đồ nhiều dầu mỡ.
Nếu bác sĩ của con đã từng kê thuốc chống say xe, hỏi bác sĩ có dùng được cho chuyến bay không và liều thế nào theo cân nặng của con; báo trưởng đoàn tên thuốc và giờ con đã uống. Không tự đưa con thuốc của người lớn.
Trên máy bay, khi bắt đầu thấy khó chịu, con nên nhìn thẳng về phía trước, tránh đọc sách hay xem điện thoại, nới lỏng áo, hít thở chậm, uống từng ngụm nước. Túi nôn để ở túi lưng ghế; dặn con không ngại dùng, và báo tiếp viên để được hỗ trợ dọn dẹp và lấy thêm nước.
Chuyến bay ngày hay chuyến bay đêm: con nên làm gì
Lịch bay của đoàn thường đã chốt khi đặt chỗ. Biết trước chuyến đoàn là ngày hay đêm giúp con chuẩn bị đúng.
| Kiểu chuyến | Con nên | Con nên tránh | Việc của trưởng đoàn |
|---|---|---|---|
| Chặng ngắn ban ngày (vài giờ) | Ăn uống bình thường, đứng dậy đi lại một lần | Ngủ say đúng lúc hạ độ cao | Đếm người trước khi xuống máy bay |
| Chặng ngắn ban đêm, đến nơi lúc khuya | Chợp mắt sau bữa ăn, mặc áo dài tay | Xem điện thoại suốt chuyến | Gom đoàn nhanh khi hạ cánh, báo tin phụ huynh |
| Chặng dài qua đêm | Ngủ theo giờ nơi đến nếu được, uống nước đều, vận động chân | Uống nước ngọt có ga, cà phê, trà đặc | Đi kiểm tra các em vài giờ một lần |
| Có quá cảnh giữa đêm | Mặc đồ thoải mái để đi bộ trong sân bay, để sẵn áo khoác | Ngủ ở ghế chờ mà không báo trưởng đoàn | Điểm danh ở từng cửa, giữ đoàn ở một chỗ |
Với chuyến dài, mặc quần áo nhiều lớp, mang tất ấm và một chiếc gối cổ là đủ để con ngủ được vài giờ. Đừng kỳ vọng con ngủ một mạch; trẻ ngủ chập chờn trên máy bay là chuyện bình thường.
Ăn uống và vận động trên chuyến bay dài
Không khí trong khoang máy bay khô, con dễ khát và mệt mà không nhận ra. Dặn con uống nước đều, mỗi lần tiếp viên đi qua nhận một ly. Túi xách tay mang theo bình rỗng, qua an ninh rồi mới lấy nước. Hạn chế nước ngọt có ga và đồ uống có caffeine: chúng làm con khó ngủ, đầy bụng khi áp suất thay đổi, và đi vệ sinh nhiều hơn trong lúc đèn thắt dây an toàn có thể bật bất cứ lúc nào.
Nếu con dị ứng thức ăn hoặc ăn chay, suất ăn đặc biệt phải đặt trước theo quy định của hãng; nhờ đơn vị làm khi đặt vé và xác nhận lại ở buổi họp đoàn. Dù đã đặt, vẫn mang theo đồ ăn khô an toàn cho con phòng khi suất ăn không đúng hoặc hết.
Trên chặng dài, cứ vài giờ con nên đứng dậy, đi đến cuối khoang và về, co duỗi chân, xoay cổ chân khi ngồi. Ngồi bất động lâu khiến chân sưng và người mỏi khi hạ cánh. Trưởng đoàn nhắc cả đoàn cùng làm, vừa vui vừa không ai thấy ngại.
Khi một em trong đoàn mệt trên máy bay
Phần lớn các chuyến bay của đoàn trôi qua không có chuyện gì đáng kể. Nhưng với hai chục em trên một chuyến dài, chuyện một em sốt nhẹ, đau bụng hay nôn là không hiếm. Khi đó, trưởng đoàn báo tiếp viên trước. Tiếp viên được huấn luyện sơ cứu, có hộp thuốc cơ bản trên máy bay và biết cách hỏi xem trên chuyến có nhân viên y tế đi cùng không khi cần.
Trưởng đoàn sẽ ngồi cạnh em đó một lúc, ghi lại giờ bắt đầu thấy mệt, đã ăn gì, đã uống thuốc gì. Những ghi chép này giúp ích khi đến nơi phải đưa em đi khám. Thuốc riêng của con mà gia đình gửi theo, kèm hướng dẫn của bác sĩ, là thứ trưởng đoàn dùng đầu tiên; vì vậy ghi rõ tên thuốc, liều, khi nào dùng.
Cha mẹ thường chỉ biết chuyện sau khi máy bay hạ cánh. Trưởng đoàn có nghề sẽ báo riêng cho gia đình em đó, nói rõ con đang thế nào và bước tiếp theo, không đưa tin lên nhóm chung trước khi báo riêng.
Những phút cuối trước khi rời máy bay
Khi máy bay đã dừng hẳn, cả khoang thường đứng dậy cùng lúc, mở khoang hành lý, chen ra lối đi. Đây là lúc đoàn dễ rời rạc nhất. Trưởng đoàn thường dặn các em ngồi yên cho đến khi được gọi, kiểm túi lưng ghế, gầm ghế, khoang hành lý phía trên, rồi mới ra theo nhóm.
Ngay ở cửa máy bay hoặc đầu ống lồng, đoàn dừng lại để điểm danh lần đầu ở nơi đến. Con cần biết: nếu lỡ ra trước nhóm, đứng chờ ngay sau cửa ống lồng, không đi theo dòng người về phía băng chuyền. Sân bay lớn có nhiều lối rẽ; một em đi trước vài phút có thể lạc khỏi đoàn rất nhanh.
Đây cũng là lúc con bật lại điện thoại. Dặn con nhắn cho cha mẹ một câu ngắn, rồi cất máy và nghe trưởng đoàn. Những tin nhắn dài, ảnh, cuộc gọi để sau khi đoàn đã ra khỏi khu nhập cảnh.
Con nhỏ tuổi và con lớn tuổi trên cùng một chuyến
Một đoàn có thể gồm các em từ tám đến mười bảy tuổi. Em nhỏ cần người lớn để ý nhiều hơn: nhắc ăn, nhắc uống, giúp mở khay ăn, đưa đi vệ sinh lúc máy bay rung. Em lớn cần được tin tưởng hơn, tự lo đồ của mình và đôi khi được nhờ để ý một em nhỏ ngồi cạnh.
Cách nhiều trưởng đoàn làm là ghép cặp: một em lớn ngồi gần một hai em nhỏ, chịu trách nhiệm nhắc nhở nhẹ nhàng. Cách này hiệu quả khi em lớn được hỏi trước và đồng ý, không bị áp đặt. Cha mẹ có con lớn nên nói chuyện với con về vai này từ trước; nhiều em thấy tự hào khi được giao.
Ngược lại, nếu con nhỏ của mình rất nhút nhát, nói với trưởng đoàn để con được ngồi cạnh một bạn quen hoặc gần người lớn, thay vì ngồi giữa hai người lạ trên một chuyến bay đêm.
Câu hỏi thường gặp
Con lần đầu đi máy bay có cần chuẩn bị gì đặc biệt?
Kể cho con nghe trình tự: cất cánh có tiếng ồn và cảm giác bị ép xuống ghế, có lúc rung, tai có thể ù khi hạ cánh. Biết trước những cảm giác đó là bình thường giúp con bớt sợ. Có thể xem cùng con video về một chuyến bay.
Máy bay rung lắc mạnh, con hoảng thì sao?
Dặn con thắt dây an toàn mỗi khi ngồi, kể cả khi đèn không bật. Rung lắc là chuyện thường gặp và máy bay được thiết kế để chịu đựng. Con nên nắm tay bạn ngồi cạnh, hít thở chậm, và báo trưởng đoàn nếu vẫn sợ.
Con có được dùng điện thoại trên máy bay không?
Theo quy định của hãng, thường ở chế độ máy bay. Nhiều chuyến có wifi trả phí; đoàn thường quy định không mua để con nghỉ ngơi. Tải sẵn phim, sách, nhạc trước ngày bay và nhớ sạc đầy máy.
Nếu con bị chảy máu cam trên máy bay thì sao?
Không khí khô có thể làm một số trẻ chảy máu cam. Con ngồi thẳng, hơi cúi đầu về trước, bóp chặt phần mềm của mũi trong vài phút và báo tiếp viên. Nếu con hay bị, nói trước với trưởng đoàn và hỏi bác sĩ cách phòng.
Trưởng đoàn có ngồi cạnh con suốt chuyến không?
Thường không thể ngồi cạnh tất cả các em. Trưởng đoàn chọn chỗ để nhìn được khối ghế của đoàn và đi kiểm tra định kỳ. Con cần biết trưởng đoàn ngồi ở đâu để tự tìm đến khi cần.
Con quên đồ trên máy bay thì làm sao?
Báo ngay trưởng đoàn khi còn ở cửa máy bay hoặc khu băng chuyền. Sau khi đã rời sân bay, việc tìm lại phải qua quầy hành lý thất lạc của hãng, mất nhiều thời gian và không chắc tìm được, nên tốt nhất là kiểm lại ghế trước khi đứng dậy.