Ông bà đi cùng cháu trong một khoá học ngắn hạn ở nước ngoài là cách nhiều gia đình dùng khi cha mẹ không nghỉ được việc, và chuyến đi êm khi ba điều được chuẩn bị kỹ: sức khoẻ và bảo hiểm của chính ông bà, một sự phân vai rõ ràng giữa ông bà ở bên cháu và cha mẹ ở nhà, và một cách vượt rào cản ngôn ngữ mà không biến cháu thành người phiên dịch suốt ngày.
Ông bà thường là người chăm cháu tận tâm và kiên nhẫn nhất, nhưng một chuyến đi vài tuần ở nơi khí hậu khác, đồ ăn khác, nói thứ tiếng khác là thử thách thật với người lớn tuổi. Bài này đi qua những gì cần kiểm cho sức khoẻ ông bà, cách chia quyền quyết định giữa ông bà và cha mẹ, những việc hằng ngày nên giao cho cháu, và cách giữ liên lạc ba bên giữa trường, ông bà và cha mẹ.
Ông bà có hợp với vai đi kèm không
Vai đi kèm đòi hai thứ: sức để đưa đón, đi chợ, lo bữa ăn mỗi ngày trong vài tuần, và khả năng xử lý khi có chuyện như cháu ốm, mất đồ, trường gọi báo việc gấp. Ông bà khoẻ mạnh, đã quen đi xa, từng chăm cháu nhiều ngày một mình ở nhà, thường làm tốt vai này. Ông bà ít khi ra khỏi nhà, có bệnh nền cần theo dõi thường xuyên, hoặc chưa từng đi máy bay chặng dài, sẽ thấy chuyến đi nặng hơn nhiều so với hình dung.
Một tiêu chí đơn giản để tự hỏi: nếu ở nhà, ông bà có thể trông cháu một mình trong bốn tuần liên tục, lo mọi bữa ăn, đưa đón mọi ngày, mà không cần ai hỗ trợ không? Nếu câu trả lời là khó, thì ở nước ngoài, nơi không có hàng xóm quen, không có con cái chạy qua giúp, sẽ còn khó hơn.
Cũng nên hỏi ý ông bà một cách thật lòng, không chỉ là sắp xếp. Nhiều ông bà nhận lời vì thương con cháu, dù trong lòng lo lắng. Một cuộc trò chuyện cởi mở về những gì ông bà lo, những gì ông bà mong, giúp gia đình quyết định đúng và giúp ông bà chuẩn bị tinh thần.
Sức khoẻ và bảo hiểm của ông bà
Phần lớn danh sách chuẩn bị viết cho cháu. Với ông bà, cần một danh sách riêng, và nên làm cùng bác sĩ quen của ông bà:
- Khám trước chuyến đi: nhờ bác sĩ đánh giá ông bà có đủ sức cho chuyến bay và vài tuần ở khí hậu nơi đến, nhất là nơi nóng ẩm hay lạnh hơn hẳn ở nhà.
- Thuốc dùng thường xuyên: đủ cho cả chuyến cộng thêm một tuần dự phòng, chia ở hai túi, mang theo đơn thuốc hoặc giấy của bác sĩ, kiểm quy định mang thuốc của nước đến.
- Bảo hiểm du lịch cho người lớn tuổi: nhiều gói có giới hạn tuổi hoặc loại trừ bệnh có sẵn. Đọc kỹ phần này, hỏi trực tiếp công ty bảo hiểm nếu ông bà có bệnh nền.
- Tờ thông tin y tế bằng tiếng Anh: bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, nhóm máu nếu biết, số liên lạc của con cái ở nhà.
- Nơi khám gần chỗ ở: tìm sẵn bệnh viện hoặc phòng khám có thể khám cho người lớn, không chỉ phòng khám nhi cho cháu.
- Nhịp sống vừa sức: đặt chỗ ở gần trường để ông bà không phải đi xa mỗi ngày, có thang máy nếu ở tầng cao, có chỗ ngồi nghỉ khi chờ đón cháu.
Một điểm hay bị bỏ qua là chuyến bay. Ông bà ngồi lâu trên máy bay nên đứng dậy đi lại, uống đủ nước, và hỏi bác sĩ về những lưu ý riêng nếu có vấn đề tim mạch hay tuần hoàn. Chọn chuyến bay thẳng, giờ bay ban ngày nếu được.
Phân vai giữa ông bà và cha mẹ ở nhà
Ông bà quyết định những việc hằng ngày. Bữa ăn, giờ ngủ, đi chơi gần, chuyện vặt với cháu: đây là phần ông bà làm tốt nhất và nên được tin tưởng. Cha mẹ ở nhà gọi điện góp ý mọi chuyện nhỏ chỉ khiến ông bà thấy bị kiểm soát và cháu thấy người lớn không thống nhất.
Cha mẹ quyết định những việc lớn. Đổi lớp, đổi chỗ ở, cho cháu nghỉ học, đưa cháu đi khám ở bệnh viện, xử lý sự cố với bạn hay với trường: những việc này nên có cha mẹ cùng quyết định qua điện thoại, và cha mẹ là người liên lạc chính với trường.
Thống nhất trước một vài luật chung. Giờ dùng điện thoại, tiền tiêu vặt, đồ ăn vặt, giờ đi ngủ. Ông bà thường dễ tính hơn với cháu, và đó là điều bình thường, nhưng vài luật chính cần giống nhau để cháu không lấy người này đối lại người kia.
Giấy uỷ quyền khi cần. Nếu trường hoặc cơ sở y tế cần chữ ký của người giám hộ cho một quyết định, ông bà có thể cần giấy uỷ quyền của cha mẹ. Hỏi trường trước họ chấp nhận loại giấy nào, và kiểm với cơ quan có thẩm quyền về hình thức giấy tờ cho trẻ vị thành niên đi cùng người không phải cha mẹ trước ngày bay.
Rào cản ngôn ngữ: đừng biến cháu thành phiên dịch
Nhiều ông bà không nói được tiếng Anh, và tự nhiên nhờ cháu dịch mọi thứ: hỏi giá ở chợ, nói chuyện với tài xế, đọc thông báo của trường. Một vài lần thì không sao, thậm chí là dịp tốt để cháu dùng tiếng Anh. Nhưng nếu ngày nào cháu cũng phải làm người phiên dịch cho ông bà, cháu sẽ mệt và thấy mình phải gánh trách nhiệm của người lớn, nhất là khi phải dịch những chuyện khó như ở phòng khám.
Có vài cách giảm gánh cho cháu. Ứng dụng dịch trên điện thoại, cài sẵn và tập dùng ở nhà trước khi đi, giúp ông bà tự xử lý phần lớn việc thường ngày. Một tấm thẻ in sẵn địa chỉ chỗ ở, địa chỉ trường, số điện thoại của trường và của chỗ ở, đưa cho tài xế là xong. Với trường, nhờ cha mẹ ở nhà làm người liên lạc bằng thư và tin nhắn, ông bà chỉ cần nhận thông báo đã được dịch.
Ở chiều ngược lại, có những việc nhỏ nên để cháu làm như một cách học: gọi món ở quán ăn, hỏi giờ mở cửa, mua vé vào công viên. Khác biệt nằm ở chỗ đó là việc cháu được mời làm, không phải việc cháu buộc phải làm vì ông bà không có cách nào khác.
Một ngày của ông bà đi kèm
Một ngày êm của ông bà đi kèm thường bắt đầu sớm, vì người lớn tuổi hay dậy sớm, và đó là lợi thế: có thời gian nấu bữa sáng tử tế, soạn chai nước, kiểm cặp của cháu mà không vội. Đưa cháu đến cổng trường, chào ngắn rồi về. Buổi sáng là lúc mát nhất ở những nơi nóng, hợp cho ông bà đi chợ hay đi dạo một vòng quanh khu ở.
Giữa trưa nên là giờ nghỉ thật của ông bà. Nhiều ông bà có thói quen ngủ trưa ở nhà, và giữ được thói quen đó ở nơi xa giúp ông bà đủ sức cho buổi chiều. Buổi chiều đón cháu, cho cháu ăn nhẹ, để cháu nghỉ hoặc chơi gần nhà. Buổi tối là bữa cơm, cuộc gọi video với cha mẹ, và giờ đi ngủ đúng như đã thống nhất.
Những ngày cuối tuần dễ làm ông bà mệt nhất, vì cháu ở nhà cả ngày và muốn đi chơi. Một chuyến đi trong ngày do trại tổ chức cho học sinh, nếu có, là dịp để cháu đi cùng bạn và ông bà được nghỉ. Nếu cả hai cùng đi chơi, chọn nơi gần, có chỗ ngồi nghỉ, về trước giờ ăn tối. Không cần chuyến nào cũng xa và nhiều điểm; điều cháu nhớ thường là ông bà đã ở đó với cháu.
Liên lạc ba bên: trường, ông bà, cha mẹ
Khi người đi kèm là ông bà, thông tin dễ bị rơi giữa các bên. Bảng dưới đây gợi ý ai nhận thông tin gì và qua kênh nào:
| Loại thông tin | Ai nhận đầu tiên | Kênh gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lịch học, thông báo chung của trường | Cha mẹ | Thư điện tử, nhóm tin nhắn của trường | Cha mẹ tóm tắt lại cho ông bà bằng tiếng Việt |
| Cháu ốm ở trường, cần đón sớm | Ông bà | Điện thoại, kèm tin nhắn cho cha mẹ | Trường cần có số của cả hai bên |
| Báo cáo học tập, buổi gặp phụ huynh | Cha mẹ | Thư, gọi video | Ông bà có thể dự nếu muốn, cha mẹ nói chuyện chính |
| Sự cố giữa cháu với bạn hoặc người lớn | Cả hai | Điện thoại | Cha mẹ quyết định cách xử lý cùng trường |
| Chuyện hằng ngày của cháu | Ông bà | Gọi video buổi tối | Giữ lịch gọi cố định, không quá dài |
Ngay ngày đầu, nên có một cuộc gọi ba bên ngắn với người phụ trách học sinh của trường: cha mẹ giới thiệu ông bà là người đi kèm, thống nhất ai liên lạc việc gì. Trường sẽ biết gọi ai trước khi có chuyện.
Giữ sức cho ông bà suốt chuyến
Ông bà thường dồn hết sức chăm cháu và quên chăm mình. Sau hai tuần, những dấu hiệu mệt bắt đầu hiện ra: ngủ không ngon ở giường lạ, ăn ít vì đồ ăn không hợp, đau lưng vì đi lại nhiều, nhớ nhà. Cha mẹ ở nhà nên hỏi thăm sức khoẻ ông bà trong mỗi cuộc gọi, không chỉ hỏi chuyện cháu.
Trong giờ cháu ở lớp, ông bà nên có thời gian thật sự nghỉ ngơi: ngủ trưa, đi dạo nhẹ, gọi về nhà nói chuyện với bạn bè, nấu một món quen. Một số ông bà thích tìm hiểu nơi mới, đi chợ, thăm di tích, công viên như một du khách; một số thích ở yên trong phòng. Cả hai đều ổn, miễn là ông bà không thấy mình phải trực sẵn mọi lúc.
Nỗi nhớ nhà cũng đến với ông bà, không chỉ với cháu. Người lớn tuổi rời nếp quen, rời bạn già, rời bữa cơm quen vị, nhiều khi buồn mà không nói ra vì không muốn con cái lo. Một cuộc gọi riêng với ông bà, không có cháu, để hỏi ông bà thấy thế nào, cần gì gửi sang, là việc nhỏ cha mẹ ở nhà làm được mỗi tuần.
Nếu có thể, sắp xếp để cha hoặc mẹ sang trong tuần cuối của khoá, vừa để đón cháu, vừa để ông bà được nghỉ thật sự trong những ngày cuối. Với nhiều ông bà, khoảnh khắc nhìn cháu nhận giấy hoàn thành khoá học cùng với con mình là phần thưởng xứng đáng cho cả chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà bao nhiêu tuổi thì không nên đi kèm cháu?
Không có mốc tuổi chung, sức khoẻ quan trọng hơn tuổi. Điều cần xem là ông bà có bệnh nền cần theo dõi không, có đi lại tốt không, có tự lo được khi cháu ốm không. Bác sĩ quen của ông bà là người đánh giá tốt nhất trước khi quyết định.
Bảo hiểm du lịch có nhận người trên bảy mươi tuổi không?
Nhiều công ty có gói cho người lớn tuổi, nhưng thường có giới hạn tuổi, mức chi trả khác, hoặc loại trừ bệnh có sẵn. Đọc kỹ điều khoản và hỏi trực tiếp công ty bảo hiểm, đặc biệt nếu ông bà đang điều trị bệnh mãn tính.
Ông bà có thể ký giấy tờ của trường thay cha mẹ không?
Tuỳ trường và loại giấy tờ. Với những quyết định y tế hay quyết định lớn, trường thường cần chữ ký của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp. Hỏi trường trước loại giấy uỷ quyền họ chấp nhận, và chuẩn bị trước khi đi.
Cháu có nghe lời ông bà khi ở nước ngoài không?
Thường cháu dễ làm nũng ông bà hơn với cha mẹ, nhất là khi mệt. Thống nhất trước vài luật chung giữa cha mẹ và ông bà, nói rõ với cháu trước khi đi, và để cha mẹ ủng hộ ông bà qua điện thoại khi cháu không nghe lời.
Ông bà có nên đi theo đoàn cùng cháu thay vì đi riêng không?
Nếu đơn vị tổ chức có chương trình nhận người thân đi kèm theo đoàn, ông bà sẽ được hỗ trợ phần chuyến bay, nhập cảnh và di chuyển. Hỏi rõ phần nào đoàn lo cho người đi kèm, và người đi kèm ở đâu khi học sinh ở ký túc xá.
Ông bà có thể học một khoá ngắn trong lúc cháu học không?
Có thể, một số nơi có lớp cho người lớn tuổi về ngôn ngữ, nấu ăn hay văn hoá địa phương. Đây là cách hay để ông bà có việc của mình, gặp người mới, và có chuyện để kể với cháu vào buổi tối.