Khi bão hay động đất xảy ra ở nơi con đang dự trại, việc an toàn nhất thường là ở yên trong khuôn viên trại, theo kế hoạch thiên tai của trại và hướng dẫn của cơ quan cảnh báo nước sở tại; hoạt động ngoài trời và chuyến đi chơi bị huỷ, chuyến bay về có thể bị dời. Phần của cha mẹ là theo dõi tin từ nguồn chính thức, chờ tin từ trưởng đoàn theo mốc đã hẹn, và chuẩn bị cho khả năng con về chậm vài ngày.
Thiên tai có tính mùa và tính vùng rõ rệt, nên phần lớn rủi ro có thể tính trước khi chọn thời điểm và nơi đi. Bài này đi qua những thiên tai hay gặp ở các nơi trẻ Việt đi trại ngắn hạn, những câu nên hỏi trại về kế hoạch ứng phó, và cách gia đình xử lý những ngày con ở xa giữa tin bão.
Thiên tai hay gặp theo nơi và mùa
Bảng dưới là bức tranh chung để cha mẹ biết hỏi gì, không phải dự báo. Thời tiết từng năm khác nhau; luôn đối chiếu với cơ quan khí tượng chính thức của nước đến:
| Nơi | Thiên tai hay gặp | Thời điểm đáng chú ý |
|---|---|---|
| Philippines | Bão nhiệt đới, mưa lớn, lũ, sạt lở; động đất; núi lửa ở một số vùng | Bão và mưa lớn tập trung khoảng giữa năm đến cuối năm; động đất không theo mùa |
| Nhật Bản | Động đất, bão, mưa lớn, nắng nóng mùa hè | Bão cuối hè đầu thu; nắng nóng giữa hè; động đất không theo mùa |
| Hàn Quốc, Đài Loan | Bão, mưa lớn; Đài Loan có động đất | Mùa mưa đầu hè, bão cuối hè |
| Úc | Cháy rừng, nắng nóng, lũ ở một số vùng | Mùa hè Nam bán cầu, khoảng cuối năm đến đầu năm sau |
| Mỹ, Canada | Cháy rừng, sóng nhiệt, bão ở vùng ven biển phía đông và vịnh | Mùa hè và đầu thu |
| Anh, châu Âu | Sóng nhiệt, giông, cháy rừng ở vùng phía nam | Giữa mùa hè |
Đọc bảng sẽ thấy trại hè ở nhiều nơi trùng với mùa có rủi ro thời tiết. Điều đó không có nghĩa nên tránh hoàn toàn, mà là nên chọn trại có kế hoạch rõ ràng, có cơ sở trong nhà đủ để duy trì hoạt động khi không ra ngoài được, và ở vị trí không thuộc vùng hay ngập hoặc sạt lở.
Nguồn cảnh báo chính thức nên theo dõi
Mỗi nước có cơ quan chính thức phát cảnh báo thời tiết và địa chấn. Ở Philippines, cơ quan khí tượng PAGASA phát tin bão và các cấp tín hiệu gió bão theo từng khu vực, còn PHIVOLCS theo dõi động đất và núi lửa. Ở Nhật Bản là Cơ quan Khí tượng Nhật Bản. Ở Úc là Cục Khí tượng Úc. Trại và trưởng đoàn nên theo dõi các nguồn này, không chỉ tin trên mạng xã hội.
Với cha mẹ ở Việt Nam, theo dõi trực tiếp các nguồn này không phải lúc nào cũng dễ vì ngôn ngữ và thuật ngữ. Báo chí chính thống trong nước thường đưa tin khi có bão lớn hay động đất mạnh ở các nước láng giềng. Điều cần tránh là dựa vào video lan truyền, vốn thường cũ, cắt ghép hoặc quay ở nơi cách trại hàng trăm cây số.
Khi có bão, ở Philippines các địa phương và cơ quan giáo dục thường công bố cho nghỉ học theo cấp tín hiệu gió bão. Trại tư nhân có thể theo quyết định này hoặc tự quyết dựa trên điều kiện cơ sở của mình. Cha mẹ có thể hỏi trưởng đoàn trại đang theo cảnh báo của khu vực nào.
Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại đôi khi phát thông báo cho công dân khi có thiên tai lớn. Trưởng đoàn nên đăng ký thông tin đoàn với cơ quan đại diện nếu được hướng dẫn, để khi cần, cơ quan biết có một đoàn học sinh Việt Nam ở khu vực đó.
Câu nên hỏi trại về kế hoạch thiên tai
Những câu này nên được hỏi trước khi đăng ký, nhất là khi đi vào mùa bão hay ở vùng có động đất:
- Trại có kế hoạch ứng phó thiên tai bằng văn bản không, nhân viên có được tập huấn không.
- Học sinh có được diễn tập sơ tán hoặc diễn tập động đất trong tuần đầu không.
- Khi có bão, trại có máy phát điện, nước dự trữ, thực phẩm dự trữ cho bao nhiêu ngày không.
- Toà nhà ký túc xá và lớp học có ở vùng trũng, gần sông, gần sườn dốc không.
- Khi không ra ngoài được, trại có hoạt động trong nhà thay thế không.
- Khi mất điện, mất mạng, trưởng đoàn liên lạc với gia đình bằng cách nào.
- Chuyến bay về bị huỷ thì ai lo chỗ ở, chi phí thêm do ai chịu.
Một trại vận hành lâu năm ở vùng có bão thường trả lời các câu này một cách bình thản, cụ thể, vì họ đã trải qua nhiều mùa. Câu trả lời như "chưa bao giờ có chuyện gì" không phải là kế hoạch.
Nắng nóng cực đoan và khói cháy rừng ở trại xứ ôn đới
Cha mẹ hay nghĩ trại ở Anh, châu Âu, Canada hay Úc mát mẻ hơn ở nhà. Phần lớn ngày là vậy, nhưng những đợt nắng nóng giữa hè ở các nơi này ngày càng được nhắc nhiều, và cơ sở vật chất ở đó thường được thiết kế cho khí hậu mát: ký túc xá cũ không có điều hoà, lớp học bí, ít bóng râm. Trẻ từ xứ nóng không vì thế mà miễn nhiễm; nóng trong phòng không có quạt về đêm làm con ngủ kém và mệt.
Khi có cảnh báo nắng nóng chính thức, trại tốt sẽ đổi lịch: dời hoạt động ngoài trời sang sáng sớm, thêm giờ nghỉ, mở các phòng mát nhất cho học sinh, phát nước thường xuyên. Cha mẹ có thể hỏi trước trại có phương án cho những ngày như vậy không.
Ở những vùng có cháy rừng, rủi ro thường gặp nhất với trại không phải là lửa mà là khói: chất lượng không khí xấu đi trong nhiều ngày, hoạt động ngoài trời bị huỷ. Con có hen hoặc bệnh hô hấp cần được ghi rõ trong hồ sơ để trại theo dõi kỹ. Với trại ngoài trời ở rừng núi, nên hỏi trại theo dõi cảnh báo cháy rừng của cơ quan nào và có lộ trình sơ tán đã định không.
Khi bão đến: một ngày ở trại sẽ ra sao
Khi có cảnh báo bão ảnh hưởng tới khu vực, trại thường huỷ chuyến đi chơi, dừng thể thao ngoài trời, cho các con ở trong nhà. Lớp học có thể vẫn diễn ra nếu điện và an toàn cho phép, hoặc chuyển sang hoạt động trong hội trường: xem phim, trò chơi, làm thủ công, luyện nói theo nhóm. Với nhiều con, một ngày bão ở trại là một ngày khác lạ, vui hơn là đáng sợ.
Điện có thể mất trong vài giờ. Trại có máy phát thường ưu tiên chiếu sáng, bếp, bơm nước. Mạng điện thoại và internet có thể chập chờn, nên cuộc gọi tối của con có thể không thực hiện được. Trưởng đoàn nên báo trước cho gia đình khả năng này, để cha mẹ không hoảng khi một tối không có tin.
Ở trẻ nhỏ, tiếng gió lớn, mưa đập cửa, mất điện ban đêm có thể gây sợ. Người lớn ở cạnh, giải thích điều đang xảy ra, giữ sinh hoạt gần như bình thường là cách tốt nhất để con bình tĩnh. Trẻ lớn có thể được giao việc nhỏ như giúp các em, điểm danh nhóm, việc này giúp con thấy mình chủ động hơn.
Sau bão, trại kiểm tra cơ sở trước khi cho các con ra ngoài: cây đổ, dây điện, nước đọng. Các con được dặn không lội nước, không chạm dây điện, không ra khu vực đang dọn dẹp. Hoạt động ngoài trời trở lại khi trại đã chắc chắn an toàn.
Động đất: những gì con cần biết trước
Diễn tập ngay tuần đầu. Ở các nước có động đất, nhiều trường và trại diễn tập định kỳ. Con nên được tập ít nhất một lần, biết điểm tập trung ngoài trời của trại và đường ra từ phòng ngủ, lớp học.
Thụp xuống, che đầu, bám chắc. Đây là hướng dẫn cơ bản được nhiều cơ quan phòng chống thiên tai khuyến cáo: thụp xuống thấp, che đầu và cổ, núp dưới bàn chắc nếu có, bám chắc cho tới khi rung dừng. Không chạy ra ngoài khi đang rung.
Sau khi rung dừng. Ra khỏi toà nhà theo hướng dẫn của người lớn, đến điểm tập trung, điểm danh. Tránh xa kính, tường, cột điện. Dư chấn có thể xảy ra sau đó.
Nếu đang ở ngoài trại. Trong chuyến đi chơi, con theo hướng dẫn của người lớn trong đoàn và nhân viên nơi đó. Ở gần biển mà có động đất mạnh, việc di chuyển lên cao theo hướng dẫn chính thức là quan trọng.
Báo bình an. Sau động đất, mạng điện thoại thường quá tải. Một tin nhắn ngắn có thể đi qua tốt hơn cuộc gọi. Trưởng đoàn nên gửi tin bình an chung cho cả đoàn càng sớm càng tốt.
Cha mẹ ở nhà: theo dõi tin và khi chuyến về bị chậm
Khi nghe tin bão hay động đất ở nước con đang ở, phản ứng tự nhiên là gọi ngay cho con và trưởng đoàn. Hãy nhớ rằng nước đó có thể rất rộng; một trận bão ở vùng này không nhất thiết ảnh hưởng tới vùng con đang ở. Kiểm tra vị trí trại trên tin chính thức trước, rồi nhắn trưởng đoàn một tin ngắn hỏi tình hình, thay vì gọi liên tục khi người đó đang lo cả đoàn.
Trưởng đoàn có kế hoạch tốt sẽ chủ động báo trước khi bão đến: trại đã chuẩn bị gì, có thể mất liên lạc trong bao lâu, khi nào sẽ báo tin tiếp. Nếu gia đình chưa nhận được tin như vậy khi đã có cảnh báo bão chính thức, đó là lúc hỏi người trực của đơn vị tổ chức.
Chuyến bay về có thể bị huỷ hoặc dời khi sân bay đóng cửa vì bão. Khi đó, đơn vị tổ chức làm việc với hãng bay để đổi chuyến cho cả đoàn, trại hoặc khách sạn gần sân bay lo chỗ ở thêm. Chi phí phát sinh ai chịu phụ thuộc vào hợp đồng và bảo hiểm; nên đọc điều khoản này trước chuyến đi. Giữ mọi xác nhận của hãng bay về việc huỷ chuyến và hoá đơn phát sinh để làm hồ sơ bảo hiểm.
Con về chậm vài ngày có thể trùng ngày tựu trường hay lịch học thêm. Báo nhà trường ở Việt Nam sớm, kèm thông tin chuyến bay bị huỷ do thiên tai, thường được thông cảm. Khi con về, dành thời gian nghe con kể về những ngày bão; với nhiều con, đó lại là phần đáng nhớ nhất của chuyến đi, nơi con thấy mình đã vượt qua được một chuyện lớn cùng bạn bè.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tránh cho con đi trại Philippines vào mùa bão không?
Không nhất thiết, vì nhiều trại vẫn hoạt động bình thường suốt mùa mưa và có kế hoạch ứng phó tốt. Nếu lo lắng, có thể chọn thời điểm ít bão hơn, hoặc chọn trại ở vùng ít chịu ảnh hưởng trực tiếp, có cơ sở trong nhà đủ lớn và kế hoạch thiên tai rõ ràng.
Trại có cho con về sớm khi có cảnh báo bão không?
Thường không, vì di chuyển ra sân bay khi bão sắp đến nguy hiểm hơn ở yên trong khuôn viên trại chắc chắn. Quyết định cho cả đoàn về sớm, nếu có, do đơn vị tổ chức và trại đưa ra dựa trên cảnh báo chính thức, không theo yêu cầu riêng từng gia đình.
Mất liên lạc với con khi có bão thì làm gì?
Mất điện và mạng trong lúc bão là chuyện thường gặp. Nhắn tin cho trưởng đoàn và người trực đơn vị tổ chức, theo dõi tin chính thức về khu vực trại, và chờ mốc cập nhật. Nếu sau bão vẫn không có tin trong thời gian dài, liên hệ đơn vị tổ chức để họ tìm cách liên lạc với trại.
Bảo hiểm có trả chi phí khi chuyến bay về bị huỷ vì bão không?
Nhiều hợp đồng bảo hiểm du lịch có quyền lợi cho chuyến đi bị trễ hoặc gián đoạn do thời tiết, với điều kiện có xác nhận của hãng bay. Hạn mức và điều kiện khác nhau giữa các hợp đồng, nên đọc kỹ trước chuyến đi và giữ đủ chứng từ.
Con có cần học kỹ năng ứng phó động đất trước khi đi Nhật không?
Nên, ở mức cơ bản: thụp xuống, che đầu, bám chắc, không chạy ra ngoài khi đang rung, biết điểm tập trung. Nhiều trại ở Nhật diễn tập ngay tuần đầu. Cha mẹ có thể xem cùng con tài liệu hướng dẫn chính thức trước khi đi để con bớt lo.
Tin trên mạng xã hội về thiên tai có đáng tin không?
Nhiều video lan truyền là cũ, ở nơi khác hoặc bị cắt ghép. Nên dựa vào cơ quan khí tượng, cơ quan địa chấn chính thức của nước đến, báo chí chính thống và tin từ trưởng đoàn. Hỏi trưởng đoàn trực tiếp về tình hình tại trại thay vì suy đoán từ video.