Bắt nạt ở trại hè quốc tế là hành vi cố ý làm tổn thương một bạn, lặp lại, trong một quan hệ lệch sức: đánh, xô đẩy, chế giễu, cô lập, lấy đồ, nói xấu trên nhóm chat. Nó khác một lần cãi nhau giữa hai bạn ngang nhau. Khi con kể bị bắt nạt, việc của cha mẹ là nghe hết, ghi lại, báo trưởng đoàn và trại theo đúng kênh, rồi theo dõi trại xử lý; không tự gọi cho phụ huynh bên kia và không quyết định cho con về ngay trong cơn giận.
Trại hè ngắn và vui, nên chuyện bắt nạt ít được nhắc khi chọn chương trình. Nhưng trại là nơi các con sống chung hai mươi bốn giờ, nhiều nhóm quốc tịch, có rào cản ngôn ngữ, và vắng cha mẹ. Những điều kiện ấy có thể làm vấn đề nhỏ lớn lên nhanh, cũng có thể giúp nó được xử lý nhanh nếu trại có quy trình tốt. Bài này giúp cha mẹ nhận ra, giúp con lên tiếng và biết trại phải làm gì.
Bắt nạt ở trại khác ở trường như thế nào
Ở trường, con về nhà mỗi tối, có không gian an toàn để nghỉ và kể. Ở trại nội trú, con không có lối thoát đó: người bắt nạt có thể là bạn cùng phòng, ngồi cùng bàn ăn, cùng đội thể thao. Một tình huống khó chịu kéo dài ba ngày ở trại tương đương ba tuần ở trường về mức độ con phải chịu đựng.
Nhóm quốc tịch tạo ra một lớp nữa. Các con cùng nước dễ tụ thành nhóm, nói tiếng mẹ đẻ, đùa với nhau bằng những câu bạn khác không hiểu. Ranh giới giữa nhóm bạn thân và nhóm loại trừ người khác rất mỏng. Con có thể bị cô lập vì là người duy nhất của nước mình trong phòng, hoặc ngược lại, nhóm con vô tình gạt một bạn khác ra ngoài.
Rào ngôn ngữ làm con khó kể với người lớn của trại. Một đứa trẻ mười tuổi khó diễn tả bằng tiếng Anh cảm giác bị chế giễu tinh vi. Đây là lý do trưởng đoàn nói tiếng Việt đóng vai trò lớn, và lý do cha mẹ cần nghe kỹ những gì con kể qua điện thoại.
Mặt khác, thời gian ngắn cũng là lợi thế. Trại thường có tỷ lệ người lớn trên học sinh cao hơn trường học, có quản sinh ở cùng khu ký túc xá, và có thể đổi phòng, đổi nhóm nhanh. Một vấn đề được báo sớm thường được xử lý trong một hai ngày.
Va chạm, trêu đùa hay bắt nạt
Không phải mọi chuyện con kể đều là bắt nạt. Phân biệt đúng giúp cha mẹ phản ứng tương xứng, không quá nhẹ cũng không quá tay:
| Va chạm thông thường | Trêu đùa qua lại | Bắt nạt | |
|---|---|---|---|
| Quan hệ sức mạnh | Ngang nhau | Ngang nhau | Lệch: đông hơn, lớn hơn, có vị thế hơn |
| Tần suất | Một lần hoặc thỉnh thoảng | Qua lại, cả hai cùng đùa | Lặp lại, nhắm vào một người |
| Ý định | Không cố ý làm tổn thương | Vui, dừng khi bạn không thích | Cố ý làm bạn đau, xấu hổ, sợ |
| Cảm giác của con | Bực một lúc rồi thôi | Thoải mái, có lúc hơi quá | Sợ, xấu hổ, tránh mặt, không muốn đi hoạt động |
| Phản ứng phù hợp | Tập cho con tự giải quyết, nói ra | Nhắc con về ranh giới | Báo người lớn, trại phải can thiệp |
Ranh giới quan trọng nhất là khi con nói dừng lại mà bên kia vẫn tiếp tục, và khi con bắt đầu thay đổi hành vi để tránh: không xuống ăn, không muốn về phòng, xin nghỉ thể thao. Khi thấy những dấu hiệu này, không cần chờ xác định chắc chắn là bắt nạt rồi mới báo trại.
Dấu hiệu qua tin nhắn và cuộc gọi
Cha mẹ ở xa không thấy được con, nhưng có thể nhận ra thay đổi qua cách con liên lạc. Những dấu hiệu dưới đây không chứng minh con bị bắt nạt, nhưng đáng để hỏi kỹ hơn:
- Con bỗng ít nói về bạn bè, hoặc chỉ nói về một bạn duy nhất trong khi trước đó kể nhiều người.
- Con muốn gọi về vào những giờ lạ, hoặc từ chối gọi video khi có bạn cùng phòng ở gần.
- Con nhắc nhiều lần muốn về sớm, kèm lý do mơ hồ khác với kiểu nhớ nhà thông thường.
- Con hỏi xin thêm tiền hoặc báo mất đồ nhiều lần.
- Con kể mình ăn một mình, ngồi một mình trên xe, không có nhóm trong các hoạt động.
- Con khóc hoặc cáu gắt khi được hỏi về một bạn hay một nhóm cụ thể.
- Ảnh con gửi về ít dần, hoặc chỉ là cảnh vật không có người.
Cách hỏi tốt là hỏi cụ thể, không đoán trước: hôm nay con ngồi ăn với ai, đi xe ngồi cạnh ai, trong phòng ai nói chuyện nhiều nhất. Câu hỏi cụ thể dễ trả lời hơn câu hỏi con có bị bắt nạt không, câu mà nhiều trẻ sẽ trả lời ngay là không.
Khi con kể mình bị bắt nạt: các bước của cha mẹ
Phản ứng đầu tiên của cha mẹ quyết định con có tiếp tục kể hay không. Trình tự dưới đây giúp vừa bảo vệ con vừa không làm vấn đề rối thêm:
- Nghe hết, không ngắt lời, không trách. Nói với con rằng kể ra là đúng và cha mẹ sẽ giúp.
- Hỏi để hiểu sự việc: chuyện gì, ai, ở đâu, từ khi nào, đã bao nhiêu lần, có người lớn nào biết chưa, con đã làm gì.
- Ghi lại những gì con kể, kèm ngày giờ; lưu ảnh chụp tin nhắn nếu bắt nạt qua mạng.
- Báo trưởng đoàn ngay trong ngày, nêu sự việc cụ thể, đề nghị trưởng đoàn làm việc với trại.
- Hỏi trại kế hoạch xử lý và thời điểm cập nhật: con sẽ được bảo vệ thế nào ngay đêm nay, ai sẽ nói chuyện với các bên.
- Không tự liên hệ phụ huynh hay học sinh bên kia, không đăng lên mạng xã hội hay nhóm phụ huynh. Những việc này thường làm tình hình căng hơn và khó xử lý hơn.
- Theo dõi trong vài ngày tiếp theo, hỏi con tình hình có thay đổi không, và quay lại với trưởng đoàn nếu chưa ổn.
Trại xử lý ra sao, khi nào cần đổi phòng hoặc về sớm
Trại có trách nhiệm có chính sách chống bắt nạt bằng văn bản, phổ biến cho học sinh ngay ngày đầu, và có quy trình rõ khi nhận báo cáo. Quy trình thường gồm nói chuyện riêng với từng bên, có người lớn chứng kiến, xác định sự việc, áp dụng biện pháp theo nội quy, báo phụ huynh các bên, và theo dõi sau đó. Cha mẹ nên hỏi xin chính sách này trước khi đăng ký.
Biện pháp đầu tiên thường là tách hai bên: đổi phòng, đổi nhóm, đổi chỗ ngồi. Với hành vi nghiêm trọng hoặc lặp lại, trại có thể cảnh cáo, báo phụ huynh bên gây chuyện, đến mức buộc học sinh đó rời trại. Mức nào áp dụng là quyết định của trại theo nội quy; cha mẹ có quyền biết con mình được bảo vệ thế nào, nhưng thường không được biết chi tiết về hình thức xử lý học sinh khác.
Đổi phòng là lựa chọn hợp lý khi người gây chuyện là bạn cùng phòng. Nên để con được hỏi ý trước, vì có con muốn đổi, có con lại sợ đổi sẽ bị chú ý nhiều hơn. Trưởng đoàn có thể giúp con nói lên mong muốn của mình với trại.
Về sớm chỉ nên là lựa chọn cuối, khi trại không bảo vệ được con, con quá căng thẳng ăn ngủ không được, hoặc sự việc có yếu tố bạo lực nghiêm trọng. Quyết định này nên được bàn với trưởng đoàn và con, không đưa ra trong cuộc gọi đầu tiên lúc mọi người đang xúc động. Con về sớm cũng cần được giúp để không mang theo cảm giác mình đã thua cuộc.
Khi con là người bắt nạt, hoặc chỉ đứng nhìn
Không cha mẹ nào muốn nghe con mình là người gây chuyện. Nhưng ở trại, nơi nhóm bạn cùng nước tụ lại và trẻ muốn được chấp nhận trong nhóm, những đứa trẻ bình thường đôi khi tham gia chế giễu, cô lập một bạn khác mà không thấy mình đang bắt nạt. Khi trại báo điều này, phản ứng hữu ích là nghe hết sự việc trước, không bênh con ngay.
Nói chuyện với con một cách bình tĩnh: chuyện gì đã xảy ra, con nghĩ bạn kia cảm thấy thế nào, con có thể làm gì khác. Hợp tác với trại trong biện pháp họ đưa ra, kể cả khi thấy hơi nặng. Trẻ học được nhiều từ cách cha mẹ chịu trách nhiệm cùng con hơn là từ lời giảng.
Phần lớn trẻ ở trại không bị bắt nạt và cũng không bắt nạt ai, mà đứng nhìn. Đây là nhóm có sức thay đổi tình hình lớn nhất. Trước chuyến đi, nên nói với con: nếu thấy một bạn bị chế giễu hay bị bỏ rơi, con không cần đối đầu, chỉ cần ngồi cạnh bạn, rủ bạn vào nhóm, hoặc báo người lớn. Một hành động nhỏ của người đứng ngoài thường đủ làm thay đổi bầu không khí cả phòng.
Bắt nạt qua nhóm chat cũng cần được nhắc. Các con lập nhóm chat của trại, của phòng, của đoàn; ảnh chụp lén, biệt danh chế giễu, việc loại một bạn ra khỏi nhóm đều có thể diễn ra ở đó. Dặn con không chia sẻ ảnh bạn khi chưa được đồng ý, và chụp màn hình báo người lớn nếu thấy nội dung làm tổn thương bạn khác.
Chuẩn bị trước chuyến đi để con ít bị cuốn vào bắt nạt
Không có cách nào bảo đảm con không gặp chuyện khó chịu với bạn bè, nhưng vài cuộc trò chuyện trước ngày bay giúp con xử lý tốt hơn khi gặp. Thứ nhất là ranh giới: con có quyền nói không khi bị trêu quá đà, có quyền rời khỏi nhóm đang chế giễu ai đó, và có quyền tìm người lớn. Tập vài câu ngắn bằng tiếng Anh để nói dừng lại một cách bình tĩnh, rõ ràng.
Thứ hai là sự khác biệt. Con sẽ ở cùng bạn có ngoại hình, giọng nói, thói quen ăn uống, cách ăn mặc khác mình. Nói trước với con rằng những khác biệt ấy là bình thường, không phải chuyện để trêu, và con cũng có thể bị trêu vì những điều mình coi là bình thường. Hiểu điều này giúp con vừa không chế giễu người khác, vừa không quá tổn thương khi bị hỏi han vụng về.
Thứ ba là hỏi trại trước khi đăng ký: tỷ lệ người lớn trên học sinh ở ký túc xá ban đêm, có quản sinh ở cùng tầng không, cách trại xếp phòng theo tuổi và quốc tịch, và chính sách chống bắt nạt. Những trại trả lời rõ ràng các câu này thường cũng là những trại xử lý sự việc tốt khi có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để con dám kể khi bị bắt nạt ở trại?
Nói trước khi đi rằng kể chuyện không vui không làm cha mẹ giận, và kể ra không phải là mách lẻo. Cho con biết những người lớn con có thể tìm ở trại: trưởng đoàn, quản sinh, nhân viên y tế. Trẻ biết trước kênh báo thì dễ dùng hơn khi cần.
Trại có chính sách chống bắt nạt không và hỏi thế nào?
Trại nghiêm túc thường có chính sách bằng văn bản và phổ biến cho học sinh. Cha mẹ nên hỏi xin bản chính sách, hỏi ai nhận báo cáo, trong bao lâu thì xử lý và phụ huynh được báo thế nào. Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu đáng cân nhắc.
Con bị cô lập, không ai chơi cùng có phải là bắt nạt không?
Có thể là, nếu đó là việc một nhóm cố ý loại con ra lặp đi lặp lại. Cũng có thể chỉ là con chưa hoà nhập được. Dù trường hợp nào, nên báo trưởng đoàn để trại giúp con kết nối, như xếp con vào nhóm hoạt động phù hợp hoặc ghép với bạn có cùng sở thích.
Có nên gọi thẳng cho phụ huynh của bạn bắt nạt con không?
Không nên. Tự liên hệ thường làm sự việc căng hơn, nhất là khi khác ngôn ngữ và văn hoá. Báo qua trưởng đoàn và trại để họ xử lý theo quy trình, có người lớn ở cả hai phía. Trại có trách nhiệm liên hệ các gia đình liên quan.
Con lỡ tham gia trêu chọc một bạn thì cha mẹ nên làm gì?
Nghe trại kể đầy đủ, nói chuyện với con bình tĩnh để con hiểu cảm giác của bạn kia, khuyến khích con xin lỗi và sửa sai bằng việc làm cụ thể. Hợp tác với biện pháp của trại. Mục tiêu là con học được cách cư xử, không phải bị dán nhãn.
Bắt nạt trên nhóm chat của trại thì ai xử lý?
Nếu nhóm chat là của học sinh trong trại và việc bắt nạt ảnh hưởng tới sinh hoạt ở trại, trại thường xem đó là một phần trách nhiệm của mình. Cha mẹ chụp màn hình làm bằng chứng, báo trưởng đoàn, không tham gia cãi nhau trong nhóm chat của trẻ.