Ở một trại tiếng Anh nội trú tại Philippines, quanh con có nhiều lớp người lớn với vai trò riêng: giáo viên dạy trên lớp, người phụ trách học vụ, quản lý ký túc xá trông ngoài giờ học và ban đêm, trưởng đoàn đi cùng từ Việt Nam nếu đi theo đoàn, nhân viên y tế, huấn luyện viên thể thao, bảo vệ và nhân viên căng tin. Biết ai lo việc gì giúp con tìm đúng người khi cần, và giúp cha mẹ biết hỏi ai khi lo.
Nhiều sự cố nhỏ ở trại kéo dài chỉ vì con không biết nên nói với ai: kể chuyện mất đồ với giáo viên lớp, kể chuyện bị trêu với bạn cùng phòng, chịu đau bụng cả đêm vì không biết gõ cửa ai. Bài này vẽ bản đồ những người lớn quanh con, cách gọi họ, và những ranh giới an toàn mà một trại tốt luôn giữ.
Bản đồ người lớn ở trại
Tên gọi và cách chia việc mỗi trại một khác, nhưng các vai trò dưới đây có mặt ở hầu hết trại nội trú cho học sinh. Bảng cũng gợi ý con tìm ai cho loại việc nào:
| Người | Lo việc gì | Con tìm khi |
|---|---|---|
| Giáo viên trên lớp | Dạy các tiết nhóm và tiết riêng, chấm bài, nhận xét | Không hiểu bài, muốn hỏi thêm, thấy lớp quá khó hay quá dễ |
| Người phụ trách học vụ | Xếp lớp, thời khoá biểu, đổi giáo viên, báo cáo học tập | Muốn đổi lớp, đổi giáo viên, hỏi về bài kiểm tra |
| Quản lý ký túc xá, người trực đêm | Trông các con ngoài giờ học, điểm danh tối, giữ nội quy phòng | Chuyện bạn cùng phòng, mất đồ, mất ngủ, nhớ nhà ban đêm |
| Trưởng đoàn người Việt | Đi cùng đoàn, cầu nối với phụ huynh, hỗ trợ bằng tiếng Việt | Chuyện khó nói bằng tiếng Anh, chuyện muốn báo cha mẹ |
| Nhân viên y tế | Sơ cứu, phát thuốc theo hồ sơ, theo dõi khi ốm, đưa đi khám | Thấy không khoẻ, bị thương, cần uống thuốc riêng |
| Huấn luyện viên, nhân viên hoạt động | Phụ trách giờ thể thao, sinh hoạt, chuyến đi | Bị đau khi chơi, sợ một hoạt động, lạc nhóm khi đi chơi |
| Bảo vệ, nhân viên căng tin, dọn phòng | Giữ cổng, nấu ăn, vệ sinh | Hỏi đường trong khuôn viên, hỏi món ăn, báo hỏng hóc |
Đưa con xem bảng này trước khi đi, rồi khi con đã đến trại, hỏi con tên thật của từng người trong các vai quan trọng. Con nói được tên người trực đêm và tên người phụ trách y tế là con đã có bản đồ trong đầu.
Giáo viên người Philippines: gần gũi nhưng có giới hạn vai trò
Giáo viên tiếng Anh ở các trường tại Philippines thường trẻ, nhiệt tình và quen làm việc với học sinh châu Á. Với các tiết học riêng, con ngồi đối diện một giáo viên mỗi ngày nên thường thân nhanh, kể chuyện nhà, chuyện bạn. Nhiều con về nhà vẫn nhắc tên giáo viên mình quý nhất.
Sự gần gũi ấy là điểm mạnh, nhưng con cũng nên hiểu giới hạn vai trò. Giáo viên lo việc học trong giờ học. Chuyện xảy ra ở ký túc xá, chuyện sức khoẻ, chuyện xin phép ra ngoài thuộc về người khác. Khi con kể với giáo viên một chuyện nghiêm trọng, giáo viên tốt sẽ chuyển cho đúng người phụ trách, nhưng con báo thẳng đến đúng người thì việc được xử lý nhanh hơn.
Ngoài giờ học, nhiều trường có quy định giáo viên không liên lạc riêng với học sinh qua mạng xã hội cá nhân, không gặp riêng học sinh ngoài khu vực chung. Đó là quy định bảo vệ cả hai phía. Nếu một giáo viên muốn kết bạn riêng hay nhắn tin riêng với con, con nên kể với trưởng đoàn hoặc người phụ trách.
Quản lý ký túc xá và người trực đêm
Người con gặp nhiều nhất ngoài giờ học là quản lý ký túc xá, có trại gọi là house parent, dorm manager hay người trực tầng. Người này điểm danh buổi tối, kiểm tra phòng sau giờ tắt đèn, nhắc giờ giấc, giải quyết chuyện bạn cùng phòng, giữ chìa khoá dự phòng. Ban đêm, đây là người lớn gần con nhất.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất cha mẹ nên hỏi về trại là: ban đêm ai ở trong toà nhà với các con, ở phòng nào, các con gọi người đó bằng cách nào. Một trại tốt trả lời rõ: người trực ngủ ở phòng nào trên tầng nào, có chuông hay số máy nội bộ, khi người trực phải rời đi thì ai thay.
Ở một số trại, người quản lý ký túc xá là người cùng quốc tịch với nhóm học sinh đông nhất, ví dụ người Hàn Quốc, và có thêm người quản lý cho từng nhóm quốc tịch khác. Nếu đoàn Việt Nam đủ đông, có thể có người nói tiếng Việt trực ở ký túc xá; nếu không, trưởng đoàn đóng vai đó. Hỏi trước để biết lúc con cần nói bằng tiếng Việt vào ban đêm thì gọi ai.
Trưởng đoàn người Việt: làm gì và không làm gì
Là cầu nối. Trưởng đoàn chuyển thông tin giữa trại và phụ huynh, giải thích nội quy cho các con bằng tiếng Việt, báo tin khi con ốm hay có chuyện. Họ cũng là người các con tìm khi có chuyện khó nói bằng tiếng Anh.
Không thay được người trực của trại. Một trưởng đoàn đi cùng nhiều học sinh không thể ở cạnh từng con suốt ngày đêm. Việc trông các con trong khuôn viên chủ yếu vẫn là của nhân viên trại. Trưởng đoàn bổ sung, không thay thế.
Không quyết định thay trại. Đổi lớp, đổi phòng, xử lý vi phạm nội quy là việc của trại. Trưởng đoàn đề nghị, giải thích, đồng hành, nhưng không thể tự ý cho con ngoại lệ.
Là người cha mẹ hỏi đầu tiên. Khi lo, cha mẹ nhắn trưởng đoàn trước. Họ biết con trông thế nào hôm nay, và biết cần chuyển câu hỏi đến ai trong trại.
Cần được tôn trọng giờ làm việc. Trưởng đoàn cũng cần ngủ. Câu hỏi không gấp nên gom lại gửi vào khung giờ đã thống nhất; số khẩn cấp để dành cho việc khẩn cấp thật.
Ranh giới an toàn một trại tốt luôn giữ
Các tổ chức làm việc với trẻ em thường có chính sách bảo vệ trẻ, đặt ra những ranh giới giữa người lớn và trẻ. Dưới đây là những ranh giới phổ biến; cha mẹ nên hỏi trại có văn bản chính sách và nói chuyện với con về chúng:
- Người lớn không ở một mình với một học sinh trong phòng kín; khi cần nói chuyện riêng thì ở nơi người khác nhìn thấy được.
- Nhân viên được kiểm tra lý lịch trước khi làm việc với trẻ, theo quy định của nơi trại hoạt động.
- Người lớn không liên lạc riêng với học sinh qua tài khoản mạng xã hội cá nhân.
- Người lớn không tặng quà riêng, không giữ bí mật riêng với một học sinh.
- Nam nhân viên không vào khu ký túc xá nữ và ngược lại, trừ trường hợp khẩn cấp có quy trình.
- Có kênh để học sinh báo về hành vi khiến mình khó chịu, kể cả hành vi của người lớn.
Nói với con bằng lời đơn giản: không người lớn nào ở trại được yêu cầu con giữ bí mật với cha mẹ, và nếu ai làm con thấy khó chịu thì con được phép kể, kể nhiều lần, với bất kỳ người lớn nào con tin.
Cách gọi người lớn ở trại
Ở Philippines, học sinh thường gọi giáo viên là "Teacher" kèm tên, ví dụ "Teacher Ana", khác với cách gọi theo họ ở nhiều nước nói tiếng Anh khác. Nhân viên phục vụ, bảo vệ, tài xế thường được gọi lịch sự là "Sir" hoặc "Ma'am", cách xưng hô rất phổ biến trong đời sống ở đây. Các nhân viên trẻ hay gọi nhau là "Kuya" với anh, "Ate" với chị, và nhiều con bắt chước rất nhanh.
Biết cách gọi giúp con mở lời dễ hơn. Một em mười tuổi đứng trước một người lớn lạ, không biết gọi là gì, thường chọn im lặng. Dạy con trước vài cách gọi và một câu mở đầu, như "Excuse me, Ma'am, can you help me?", là con có lối vào.
Người Philippines nhìn chung coi trọng sự lễ phép với người lớn tuổi. Con chào hỏi, cảm ơn, xin phép trước khi làm gì sẽ được quý mến, và cũng dễ được giúp đỡ hơn khi cần.
Khi cha mẹ lo: hỏi ai, theo thứ tự nào
Cha mẹ ở xa thường có xu hướng hỏi tất cả mọi người cùng lúc: nhắn con, nhắn trưởng đoàn, gọi văn phòng đơn vị tổ chức ở Việt Nam, nhắn cả phụ huynh khác. Thông tin đến từ nhiều phía, mỗi phía một mẩu, dễ làm nỗi lo to hơn thực tế. Một thứ tự rõ ràng giúp mọi việc gọn hơn.
Với chuyện thường ngày như con buồn, con ăn ít, con kể giận bạn, đầu mối đầu tiên là trưởng đoàn. Họ ở gần con, nhìn thấy con, và có thể trả lời trong ngày. Nếu không có trưởng đoàn, đầu mối là người phụ trách học sinh quốc tế của trại theo kênh đã được giới thiệu.
Với chuyện về học như xếp lớp, giáo viên, báo cáo, trưởng đoàn chuyển câu hỏi cho người phụ trách học vụ. Với chuyện sức khoẻ, trưởng đoàn và nhân viên y tế cùng báo, kèm thông tin con được khám ở đâu, uống thuốc gì.
Chỉ khi không liên lạc được với ai trong một khoảng thời gian bất thường, hoặc khi chuyện nghiêm trọng mà cảm thấy chưa được xử lý đúng, cha mẹ mới nên gọi lên cấp cao hơn: văn phòng đơn vị tổ chức, ban điều hành trại. Ghi lại thời gian, nội dung các lần trao đổi để việc trình bày được rõ ràng.
Tập cho con tìm đúng người trước khi đi
Một trò chơi ngắn ở nhà giúp con nhớ bản đồ người lớn tốt hơn mọi lời dặn. Cha mẹ nêu tình huống, con trả lời sẽ tìm ai và nói câu gì:
- Nửa đêm con đau bụng, bạn cùng phòng đang ngủ.
- Con không hiểu bài trong tiết học riêng, giáo viên nói nhanh quá.
- Một bạn lớn hơn lấy đồ ăn của con hai ngày liền.
- Con lạc nhóm ở trung tâm thương mại trong chuyến đi thứ bảy.
- Con nhớ nhà quá, muốn nói chuyện với ai đó bằng tiếng Việt.
- Một người lớn ở trại nhắn tin riêng cho con và dặn đừng kể với ai.
Câu trả lời đúng không cần hoàn hảo; điều cha mẹ muốn nghe là con có tên một người để tìm và tin rằng mình được phép tìm. Với tình huống cuối, câu trả lời duy nhất đúng là kể ngay với trưởng đoàn hoặc gọi về cho cha mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên ở trại tiếng Anh Philippines có phải người bản ngữ không?
Phần lớn là người Philippines nói tiếng Anh thành thạo, được trường đào tạo để dạy học viên nước ngoài. Một số trường có thêm giáo viên từ nước nói tiếng Anh bản ngữ cho vài lớp. Hỏi trường cụ thể nếu điều này quan trọng với gia đình.
Một người quản lý trông bao nhiêu học sinh?
Mỗi trại một tỉ lệ, khác nhau giữa giờ học, giờ ngủ và lúc đi chơi. Hỏi con số cụ thể cho từng khung giờ, nhất là ban đêm và khi ra ngoài. Câu trả lời rõ ràng quan trọng hơn bản thân con số.
Có nên đi trại không có trưởng đoàn người Việt không?
Con lớn đã quen xa nhà, nói tiếng Anh khá thì vẫn đi được, nếu trại có nhân viên trực đêm và kênh liên lạc với phụ huynh rõ ràng. Con nhỏ hoặc lần đầu xa nhà thường dễ hơn khi có người nói tiếng Việt bên cạnh.
Làm sao biết nhân viên trại đã được kiểm tra lý lịch?
Hỏi trại có chính sách bảo vệ trẻ em bằng văn bản không, nhân viên được kiểm tra lý lịch theo quy định nào. Trại làm việc với trẻ vị thành niên một cách nghiêm túc sẽ trả lời được câu này mà không ngại.
Con ngại nói với người lớn thì phải làm sao?
Tập ở nhà vài câu mở đầu, cho con biết tên người cần tìm, và nhắc rằng con có thể nhờ một người bạn đi cùng khi đến gặp người lớn. Báo trước với trưởng đoàn rằng con nhút nhát để họ chủ động hỏi han.
Cha mẹ có được liên lạc trực tiếp với giáo viên của con không?
Thường cha mẹ liên lạc qua trưởng đoàn hoặc người phụ trách học vụ, không trực tiếp với giáo viên. Cách này giúp thông tin đi đúng kênh. Nếu muốn trao đổi về việc học, hãy đề nghị qua đầu mối đó để sắp xếp.